Czasopismo Inżynieria i Ochrona Środowiska

ISSN 1505-3695

Kolegium Redakcyjne

Strona czasopisma w trakcie migracji pod NOWYM ADRESEM

UWAGA ! Preferujemy artykuły w języku angielskim.

Drodzy Czytelnicy i Autorzy

Seria wydawnicza "Inżynieria i Ochrona Środowiska" stanowi czasopismo naukowe, w którym są zamieszczane prace naukowe i opracowania techniczne obejmujące szeroko rozumianą inżynierię i ochronę środowiska. Inicjatywa powołania czasopisma powstała w lutym 1997r. w Ustroniu na spotkaniu dziekanów wydziałów politechnik prowadzących kierunki studiów inżynieria środowiska i ochrona środowiska. W 2001r Komitet Inżynierii Środowiska PAN objął swoim patronatem wydawanie naszego czasopisma. 

Mamy nadzieję, że "Inżynieria i Ochrona Środowiska" zyskała już wielu Czytelników. Jak wiadomo jest ona adresowana przede wszystkim do środowisk naukowych, technicznych i przemysłowych, zainteresowanych problematyką publikowanych artykułów. Nie mniej jednak swą ofertę wydawniczą kierujemy zarówno do teoretyków, jak i praktyków, a także do wszystkich osób pasjonujących się inżynierią i ochroną środowiska. Zainteresowanych zapraszamy do współpracy.

 

Tom 17, Numer 3

1. Gospodarka osadowa - konieczność zmian strategicznych decyzji
Sewage Sludge Management - Need for Change of Strategic Decisions
January BIEŃ, Katarzyna WYSTALSKA
Strony: 357-361, Pobierz w wersji .PDF

Obecnie w kraju brak jest strategicznego dokumentu dotyczącego gospodarki osadami ściekowymi. Obowiązujące akty prawne wprowadzą wkrótce obostrzenia w sposobie za- gospodarowania tych odpadów. Brak konkretnych działań może spowodować spiętrzenie „problemu osadowego”. W artykule przedstawiono przyczyny, które generują konieczność opracowania nowego dokumentu dotyczącego szeroko pojętej gospodarki osadami. Doku- mentem tym powinien być krajowy plan gospodarki osadami ściekowymi, który będzie ujmował plany obecnego i perspektywicznego sposobu ich zagospodarowania. Będzie uwzględniał specyficzne wymagania prawa wspólnotowego i krajowego związanego z gospo- darką osadami ściekowymi, traktowanymi jako odpady o dużej skali zagrożenia dla środo- wiska. W artykule zaproponowano również niezbędny zakres Krajowego planu gospodarki osadami ściekowymi.

Nowadays in Poland there is a lack of a strategic document concerning sewage sludge management. The current legislation will implement restrictions in the way of developing the waste. Absence of the specific actions can pile up the ‘sludge problem’. In the article the rea- sons which generate the need for a new document concerning broadly defined sewage sludge management were introduced. The national plan of sewage sludge management, which will encompass plans of the current and perspective ways of developing them, should serve as the document. The document will provide for the specific requirements of the Community and domestic law connected with sewage sludge management which has harmful environmental effect. In the article the essential scope of the national plan of the sewage sludge management was proposed as well.

2. Termiczne przekształcanie osadów ściekowych wobec wyzwań roku 2016
Thermal Treatment of Sewage Sludge and the Challenges of Year 2016
Tadeusz PAJĄK
Strony: 363-376, Pobierz w wersji .PDF

Zapisany prawnie zakaz składowania komunalnych osadów ściekowych, obowiązujący z początkiem roku 2016, istotnie zmieni scenę krajowej gospodarki osadami. Od kilku już lat termiczne metody zagospodarowania osadów ściekowych realizowane na drodze ich suszenia i współspalania oraz monospalania odgrywają na tej scenie coraz bardziej znaczącą rolę. Czy będą jednak w stanie wypełnić lukę po zakazie składowania? Jaki jest faktyczny, aktualny potencjał metod termicznych, a jaki wymagany będzie od roku 2016? Odpowiedzi na te pytania, ulokowane w sferze uwarunkowań prawnych, technologicznych - wraz z oceną poziomu zaawansowania i niezawodności obecnych instalacji, logistycznych - z oceną wyboru koncepcji regionalnych, możliwości współspalania osadów w energetyce i przemyśle cemen- towym, a także w aspektach finansowo-ekonomicznych, autor będzie poszukiwać w ramach niniejszej publikacji.

Legally binding ban on landfilling of municipal sewage sludge in effect from the begin- ning of 2016 shall significantly change the national sewage sludge management scene. For a few years now thermal sewage sludge treatment methods such as drying, incineration and co-incineration have been gaining an increasing attention. Will they, however, fill the gap after the landfilling ban? What is the actual, current potential of thermal treatment methods, and what will it be as of 2016? The present paper seeks to answer those questions located in the sphere of legal conditions, technological conditions, including assessment of advance- ment and reliability of today’s plants, logistic conditions with assessment of regional con- cepts, possibilities of incinerating sewage sludge by the power industry and cement industry as well as financial and economic aspects.

3. Efektywność termicznego przekształcania osadów na tle innych metod zagospodarowania na przykładzie wybranej oczyszczalni ścieków
Sludge Thermal Processing Efficiency Compared to Other Methods of Management on the Example of Selected Wastewater Treatment Plant
Stanisław M. RYBICKI, Bartosz ŁUSZCZEK
Strony: 377-391, Pobierz w wersji .PDF

Oczyszczalnia ścieków Kraków-Płaszów (największy obiekt spośród dziewięciu oczyszczal- ni obsługujących aglomerację) została zmodernizowana w latach 2004-2007, tak że obecnie jest obiektem o przepustowości 165 tys. m 3 /dobę, składającym się z 5 reaktorów biologicz- nych i 10 osadników wtórnych. Przeróbkę osadu realizuje się w całkowicie nowym obiekcie, w którym prowadzi się zagęszczanie, fermentację metanową, końcowe odwadnianie oraz produkcję energii elektrycznej i ciepła użytkowego z gazu fermentacyjnego. W 2009 roku uruchomiono obiekt Stacji Termicznej Utylizacji Osadów o przepustowości średnio 64 ton suchej masy na dobę, spełniającej wymogi najlepszych dostępnych technik. Celem budowy była minimalizacja kosztów transportu i zagospodarowania osadów, jako że oczyszczalnia, która lokalizowana była przed półwieczem daleko poza miastem, obecnie w całości znajduje się wewnątrz gęsto zabudowanego obszaru. Dążenie do minimalizacji ryzyka związanego z transportem tzw. masy mokrej oraz chęć ogólnego obniżenia kosztów stały się podstawą zastosowania wybranej metody. W artykule przedstawiono wyniki z pierwszych lat eksploa- tacji obiektu. Na podstawie doświadczeń zebranych w trakcie eksploatacji pokazano, jakie problemy należało rozwiązać przy uruchamianiu i wstępnym eksploatowaniu tego obiektu, tak aby uzyskać stabilną, ekonomicznie uzasadnioną eksploatację obiektu. Wobec braku rzeczywistych możliwości rolniczego (czy tzw. „proekologicznego”) wykorzystania osadów (lokalizacja obiektu w dużej odległości od terenów uprawowych) metoda suszenia może być dobrą alternatywą zagospodarowania osadów, szczególnie dla dużych oczyszczalni, które zlokalizowane są w oddaleniu od obszarów intensywnie eksploatowanych rolniczo.

Wastewater treatment plant Krakow-Plaszow (the largest of the nine sewage treatment facilities serving the agglomeration), was upgraded between 2004 and 2007, so that it is an object with a capacity of 165 thousand m 3 /day, consisting of 5 bioreactors and 10 secon- dary settling tanks. Sludge processing is carried out in brand-new train consisting of sludge thickening, mesophilic digestion (with methane-rich gas production) the final dewatering and heat production of the fermentation gas. In year 2009 the Thermal Utilization of Sludge station was launched, with a capacity of 64 tons on average dry matter per day, fulfilling the requirements of best available techniques. The purpose of the construction was to minimize transport costs and land deposits, as the object Krakow-Plaszow, which half a century ago was located far outside the city, now is entirely located within the densely built-up area. Aiming to minimize the risks associated with the transport of so-called wet mass and the desire to reduce the overall cost became the basis for the application of the chosen method. The paper presents the results of the first years of operation of the facility. Based on experi- ence gained during the operation shows which problems had to be solved at startup and ini- tial exploitation of this property, so as to balance the production of biogas and energy recov- ery from it with needs drying sludge. In the absence of the real possibilities of agricultural (or so-called 'ecological') use of sludge (location of the object at a great distance from land cultivation) drying method may be a good alternative sludge management. Operational experiences proved that proposed method of thermal utilization of digested sludge is a reliable method leading to minimization of the burden on wastewater sludge and especially signifi- cant - more than five times - reducing the volume of total waste then an ecological footprint of the plant. Unit consumption of chemicals as well as electrical energy and biogas is rela- tively low comparing with other technologies. Use of a biogas produced on the plant for thermal stabilization only slightly reduces the disposable surplus of this energy carrier on a scale wastewater treatment plant.

4. Możliwości zagospodarowania popiołów z termicznego przekształcania osadów ściekowych w kotłach fluidalnych
Possibilities of Ashes Utilization from Sewage Sludge Thermal Processing in a Fluidized Bed Boiler
Gabriel BOROWSKI, Magdalena GAJEWSKA, Elżbieta HAUSTEIN
Strony: 393-402, Pobierz w wersji .PDF

Problem zagospodarowywania osadów ściekowych dotyczy głównie ich wykorzystania rolniczego, w tym rekultywacji terenów zdegradowanych. Zmiana wymagań prawnych i środowiskowych spowodowała konieczność poszukiwań nowych sposobów ich unieszkodli- wiania. W Polsce od kilku lat obserwuje się wzrost zainteresowania termiczną metodą prze- kształcania osadów ściekowych. Zastosowana technologia spalania fluidalnego sprzyja zmniejszeniu ilości wytwarzanych i zdeponowanych osadów ściekowych. Ich termiczne prze- kształcanie nie eliminuje jednak problemu występowania m.in. metali ciężkich w uzyskanych popiołach, a jedynie prowadzi do związania ich w formy bardziej stabilne, ograniczając w ten sposób stopień szkodliwości dla środowiska naturalnego. W artykule zaprezentowano metodę zestalania popiołów powstałych z termicznego przekształcania osadów ściekowych w blokach cementowych. Analizując właściwości popiołów z fluidalnego spalania osadów ściekowych, zaproponowano koncepcję alternatywnego rozwiązania - ich przetworzenie w postać zeszklo- nych mikrokulek. Proponowana metoda zapewni neutralizację substancji niebezpiecznych w nich zawartych. Omówiono potencjalne korzyści ekologiczne i ekonomiczne oraz wymie- niono dziedziny potencjalnego wykorzystania gospodarczego w zależności od wielkości średnic mikrokulek. Mikrokulki szklane mogą być, między innymi, stosowane w przemyśle tworzyw sztucznych do uzyskania wytrzymałych wyrobów z PCV, a także jako zamiennik tzw. proppantów w procesie szczelinowania hydraulicznego przy wydobyciu gazu łupkowego i ropy naftowej.

The problem of sewage sludge processing relates mainly to its agricultural use, including the restoration of degraded land. Changing the legal and environmental requirements made it necessary to search for new techniques of disposal. In Poland, for several years there has been increased interest in using thermal treatment of sewage sludge. The used technology of fluidized bed combustion helps to reduce the amount of generated and deposited sludge. The thermal processing does not eliminate the problem of occurrence of heavy metals in the ash obtained, only results in binding them in the more stable form, thus reducing the degree of harmfulness to the environment. The paper presents a method for solidification of ash from the incineration of sewage sludge in cementitious compositions. Analyzing the characteristics of ashes from fluidized bed combustion of sewage sludge, there was proposed the concept of alternative solutions - processing in the form of vitrified microspheres. The proposed method provides neutralizing the hazardous substances contained therein. The potential environ- mental and economic benefits, and outlined areas of potential economic use, depending on the size of the diameter of the microspheres, were discussed. Glass microspheres may be, inter alia, used in the plastics industry to get durable PVC products, and also as a replace- ment of ‘proppants’ in hydraulic fracturing of the shale gas and oil.

5. Frakcje chemiczne metali ciężkich w osadach ściekowych i w stałej pozostałości po ich spaleniu
Chemical Fractions of Heavy Metals in Sewage Sludge and in Residue after Incineration of Sewage Sludge
Lidia DĄBROWSKA, Rafał NOWAK
Strony: 403-414, Pobierz w wersji .PDF

Spalanie osadów ściekowych powoduje, że stężenie metali ciężkich w powstałych stałych pozostałościach jest wyższe niż w osadach, z drugiej jednak strony może przyczynić się do przemian chemicznych w mniej mobilne formy metali. Celem badań było wykazanie, w jakich formach chemicznych występują metale w wybranych osadach ściekowych oraz w stałej pozostałości otrzymanej po ich spaleniu w temperaturze 800°C. Frakcjonowanie metali (Cu, Zn, Cd, Ni, Pb, Cr) w osadach ściekowych i w pozostałości po spaleniu osadów przeprowa- dzono zgodnie z procedurą ekstrakcji sekwencyjnej BCR. Wykazano, że w osadach ścieko- wych metale związane były głównie z frakcją organiczno-siarczkową (52÷90% całkowitej ilości). W znaczących ilościach cynk i kadm występowały również we frakcji tlenków żelaza i manganu, nikiel we frakcji wymienno-węglanowej, natomiast ołów we frakcji rezydualnej, uważanej za trudno dostępną i chemicznie stabilną (metale znajdujące się w siatce krystalo- graficznej minerałów). Potwierdzono, że w stałych pozostałościach po spaleniu osadów stęże- nia metali we frakcjach rezydualnych były wyższe w odniesieniu do stężeń w tych frakcjach w osadach. Najwyższą zawartość w tej frakcji uzyskano dla chromu (98%), cynku (91÷95%), ołowiu (85÷96%), niklu (82÷92%), miedzi (74÷85%).

Sewage sludge combustion results in increase of heavy metal concentration in obtained ash, however it may contribute to chemical transitions into less mobile forms (heavy metals bond to residual fraction). The aim of this research was to determine whether sewage sludge combustion at temperature of 800°C results in formation of non-mobile forms of heavy metals in obtained ash. Dried sewage sludge samples were collected at two different mechanical-bio- logical wastewater treatment plants. For sewage sludge and residue on ignition (ash) heavy metal speciation analysis according to BCR procedure was conducted. It is shown that in sewage sludge heavy metals are mainly associated with the organic sulfide fraction. The sig- nificant amounts of zinc were also present in the fraction of iron and manganese oxides, of nickel and cadmium in the exchangeable-carbonate fraction, and of lead in the residual frac- tion. In ash obtained after incineration in temperature of 800°C there occurred mainly metal enrichment of nearly insoluble compound fraction (residual fraction). The content of chro- mium in this fraction was 98%. The residual fraction is considered to be chemically stable and biologically inactive. For other metals: zinc, lead, and nickel, their content in the residual fraction was 91÷95; 85÷96; 82÷92%, respectively. The accumulation of the metals in the residual fraction is beneficial from the perspective of groundwater protection.

6. Ocena immobilizacji metali ciężkich z popiołów ze spalania osadów ściekowych
Assessment of Heavy Metals Immobilization from the Ashes from the Incineration of Sewage Sludge
Jarosław GAWDZIK, Jolanta LATOSIŃSKA
Strony: 415-421, Pobierz w wersji .PDF

W pracy badano popioły uzyskane w trakcie termicznej przeróbki osadów ściekowych pochodzących z oczyszczalni ścieków w Sitkówce-Nowiny i Olsztynie. Badane popioły pod- dano analizie ekstrakcyjnej według metodyki BCR. Zawartość metali ciężkich w wymienio- nych frakcjach oznaczono metodą dodawania wzorca na spektrofotometrze emisyjnym ze wzbudzoną plazmą ICP-OES Perkin-Elmer Optima 8000. Przeprowadzona analiza sekwen- cyjna wykazała obecność metali ciężkich we wszystkich wymienionych frakcjach. Dominują- cą formą występowania analizowanych metali są połączenia metaloorganiczne oraz glino- krzemiany. Stanowi to odpowiednio frakcję FIII oraz FIV. Zawartość metali ciężkich w mo- bilnych FI oraz FII jest znikoma i tylko dla kadmu przekroczyła 70% (Olsztyn) zawartości ogólnej masy badanego metalu. Podobnie niską mobilność metali potwierdziły wyniki badań metali ciężkich w eluatach uzyskanych z badanych popiołów zgodnie z PN-EN 12457-2. Mając to na uwadze, należy nadmienić, iż metale we frakcji FIV immobilizowane w popiołach z osadów ściekowych nie stanowią istotnego zagrożenia dla środowiska w aspekcie toksyko- logicznym. Popioły pochodzące z oczyszczalni ścieków w Olsztynie są w tym aspekcie znacz- nie mniej uciążliwe dla środowiska niż popioły z oczyszczalni ścieków w Sitkówce-Nowiny.

The subject of the research is the evaluation of the impact of sewage sludge incineration on the mobility of heavy metals in ashes. Sewage sludge ashes from the wastewater treatment plants in Sitkowka-Nowiny and Olsztyn were analyzed in accordance with the extraction method proposed by the Community Bureau of Reference (BCR). Municipal sewage sludge can be thermally utilized in incineration plants or co-incinerated with fossil fuels or munici- pal wastes, subjected to the process of recovery in composting plants or biogas plants or used directly on the surface of the ground for the improvement of soil after its prior stabilization. Sewage sludge, being the product of sewage treatment, is characterised by high soil forming and fertilizing properties, thanks to which the natural utilization is possible. The use of sewage sludge in agriculture is connected with a number of limitations resulting from the presence of hazardous substances, microorganisms and heavy metals in its composition. The source of heavy metals in this sewage sludge is sewage subjected to the processes of treatment. Heavy metals in sewage occur in suspended and dissolved forms. The method of thermal stabilization of sludge uses thermal processes for the change of the properties of sludge particles or for its definite neutralization. This method is expensive and technically complex, therefore it is used in not many large treatment plants. This method contributes to the significant reduction of mass and volume of sludge. Heavy metals were determined by means of the standard addition with the use of the Perkin-Elmer Optima 8000 ICP-OES spectrophotometer. The sequence analysis revealed the presence of heavy metals in all fractions (FI, FII, FIII, FIV). It should be strongly emphasised that aluminosilicates constitute the most prevalent forms of metals under consideration. Those, according to BCR, make fraction IV, respectively. The maximum content of heavy metals in the mobile fraction I was found for cadmium (39.3% - Olsztyn). In the mobile fraction II, cadmium again turned out to bea heavy metal of the maximum content (31.0% - Olsztyn). Cadmium was thus the most mobile metal. The results for sewage sludge ashes confirmed a trend being observed in heavy metals concentration in the immo- bile fractions, here in combination with aluminosilicates (lead - 93.3%, chromium - 99%; Olsztyn). On the basis of the investigations, it can be concluded that the dominant forms of heavy metals are immobile. It was shown that the totalcontent of heavy metals in the sewage sludge ashes does not provide an objective criterion for the environmental risk evaluation. It should be noted that heavy metals immobilized in the fraction FIV, pose no threat a poten- tial hazard to environment.

7. Ekstrakcja metali z osadów przemysłowych i komunalnych przy użyciu roztworów EDTA
Extraction of Metals from Industrial and Municipal Sludge using Aqueous Solutions of EDTA
Beata KARWOWSKA, Ewa WIŚNIOWSKA, Elżbieta SPERCZYŃSKA, Marta JANOSZ-RAJCZYK
Strony: 423-432, Pobierz w wersji .PDF

Celem prezentowanej pracy jest analiza możliwości usuwania metali z osadów oraz okreś- lenie skuteczności roztworów EDTA (kwas etylenodiaminotetraoctowy) w procesie ekstrak- cji wybranych metali (Zn, Cu, Cd, Ni i Pb). W badaniach wykorzystano osady z przemysłu metalurgicznego oraz komunalne osady ściekowe. W osadach oznaczono całkowitą zawartość metali ciężkich po mineralizacji mieszaniną stężonych kwasów mineralnych: HNO 3 i HCl (1+3 - woda królewska). Efektywność EDTA w usuwaniu metali badano, poddając próbki osadów ekstrakcji z zastosowaniem wody demineralizowanej oraz roztworów wodnych EDTA o stężeniach 0,01; 0,05; 0,10 mol/dm 3 . Próbki osadów wytrząsano przez 6 godzin, następnie pozostawały one w kontakcie z roztworem do 24 godzin, po czym były sączone i uzyskane przesącze analizowano, oznaczając w nich zawartość wybranych metali ciężkich. Roztwory EDTA okazały się wydajnymi ekstrahentami do wyodrębniania metali zarówno z osadów przemysłowych, jak i komunalnych. Jednak obserwowano różnice dla poszczególnych metali w podatności na wymywanie. Uzyskane wyniki wskazują, iż efektywność usuwania metali zależy od rodzaju matrycy, w jakiej związany jest metal. Efektywność usuwania metali była również zależna od stężenia roztworu stosowanego jako ekstrahent, osiągając najwyższe wartości dla roztworów o stężeniu 0,100 mol/dm 3 .

Sewage sludge formed in industrial wastewater treatment plants contains high amount of heavy metal ions. Especially electroplating, metallurgical, semiconductors production and printed circuit board industry generate wastewaters containing toxic metal ions. Significant concentration of heavy metals could be present in municipal sludge, especially one produced on treatment plants with high inflow of industrial wastewater. Classical treatment of that wastewater involving chemical precipitation under alkaline condition results in hazardous solid waste. High concentration of heavy metals in sludge is one of the most important environ- mental problems. The aim of this study was analysis of heavy metals removal from sewage sludge as well as determination of selected heavy metals (Zn, Cu, Ni, Cd and Pb) removal efficiency from industrial and municipal sludge using aqueous solutions of EDTA (ethyl- enediaminetetraacetic acid). Total content of analysed heavy metals (Zn, Cu, Ni, Pb) in sew- age sludge was determined after digestion with mixture of concentrated mineral acids: HNO 3 and HCl (1+3 - aqua regia). Efficiency of EDTA solutions for selected heavy metals removal from industrial and municipal sludge was determined using the single step washing tests with deionized water and EDTA solution at concentration 0.010, 0.050, 0.075 and 0.100 mol/dm 3 . Samples of dried and homogenized industrial as well as municipal sludge were shaken for 6 hours with EDTA solutions. The extracts were filtered and finally analyzed for heavy metals content by atomic absorption spectrophotometry. The removal of analyzed metals was dependent on concentration of extracting agent and raised with increasing concentra- tion of EDTA. Optimal concentration of EDTA for analyzed heavy metals removal from industrial and municipal sludge was determined as 0.100 mol/dm 3 . Calculated efficiencies for optimal concentration of EDTA solution used for industrial sludge extraction were 68, 67, 19, 60 and 41% and for municipal sludge: 26, 5, 35, 25 and 50% for Zn, Cu, Ni, Cd and Pb, respectively. Studied metals removal from the industrial wastewater sludge was in the order: Zn≥Cu>Cd>Pb>Ni and from the municipal: Pb>Ni>Zn≥Cd>Cu. The results indi- cated that heavy metals removal efficiency changed for different types of solid matrix. Zinc, copper and cadmium were strongly connected to municipal organic type sludge, while lead and nickel rather to mineral industrial sludge.

8. Analiza specjacyjna fosforu w osadach ściekowych po termicznym spaleniu
Speciation Analysis of Phosphorus in Sewage Sludge after Thermal Utilization of Sludge
Monika ŁUKAWSKA
Strony: 433-439, Pobierz w wersji .PDF

Fosfor jest pierwiastkiem o dużym znaczeniu biologicznym i przemysłowym. Ponad 90% wytwarzanych związków fosforu wykorzystywanych jest w przemyśle rolniczym i spożywczym. Wzrost zapotrzebowania na związki fosforu przyczynia się do znacznego wykorzystywania naturalnych, nieodnawialnych złóż apatytów i fosforytów, stanowiących główny surowiec do produkcji nawozów, pasz i związków chemicznych. Prognozy dotyczące naturalnych światowych złóż fosforu przewidują, że ponad 50% zasobów fosforowych obecnie wykorzysty- wanych na świecie zostanie zużyte w ciągu 60-70 lat. Każdy proces oczyszczania ścieków wiąże się z powstawaniem osadów ściekowych, które jako odpady podlegają odpowiednim metodom zagospodarowania lub unieszkodliwiania, wśród których są m.in. metody termiczne. W pracy podjęto badania nad możliwościami wykorzystania popiołu po unieszkodliwieniu termicznym osadów ściekowych jako potencjalnego źródła fosforu. Kierunek wykorzystania popiołu, jak też możliwość odzysku z niego fosforu, jest zależny od postaci chemicznej, w jakiej ten pierwiastek występuje w popiołach. Wykonano badanie specjacji fosforu w popiołach i pyłach pochodzących ze spalania osadów ściekowych. Badania zostały przeprowadzone z wykorzystaniem metody Goltermana, która umożliwia wyselekcjonowanie zarówno frakcji biologicznie dostępnej, jak i frakcji zawierających fosfor w postaci trudno rozpuszczalnej. Uzyskane dotychczas wyniki badań wskazują na znaczną zawartość frakcji biologicznie dostępnej, gdzie fosfor występuje w formie dostępnej dla roślin.

Phosphorus is a chemical element of great biological and industrial importance. More than 90% of the phosphorus compounds produced are used in agricultural and food indus- tries. Growth in demand for phosphorus compounds contributes to a significant use of natu- ral, non-renewable deposits of apatite and phosphorite, which are the main raw material for the production of fertilizers, feed stuffs and chemicals. The prognosis for the world’s reserves of natural phosphorus predict that more than 50% of the phosphorus is currently used in the world and will be consumed within a time of 60-70 years. Each wastewater treatment process is associated with the formation of sludge, which as a waste is subjected to the appropriate planning methods or disposal, which include thermal methods. The work undertakes research on the possibilities of using fly ash after disposal of thermal sludge as a potential source of phosphorus. The direction of use of fly ash as well as a potential for the recovery of the phosphorus is dependent on the chemical form in which the element is present in the fly ash. A study of phosphorus speciation was investigated. The investigation was performed with using the Golterman methodology that allows selection of both a bio- available fraction and fractions containing phosphorus in the form of a sparingly soluble. The results obtained so far show a significant content of biologically available fraction, where phosphorus is present in a form accessible to plants.

9. Ocena wykorzystania ekstrakcji za pomocą NaOH do oznaczania zawartości substancji humusowych w kompostowanym materiale
The Assessment of Using NaOH Extraction to Determine the Amount of Humic Substances in Composted Material
Izabela SIEBIELSKA, Robert SIDEŁKO, Bartosz WALENDZIK, Natalia KOŁACZ, Anna SKUBAŁA
Strony: 441-448, Pobierz w wersji .PDF

Metoda oznaczenia zawartości substancji humusowych zastosowana w badaniach jest powszechnie używana do oznaczania stężeń wspomnianych związków w kompostach. Celem przeprowadzonych badań wstępnych pracy była ocena przydatności metody ekstrakcji za pomocą roztworu 0,5 M NaOH w materiałach pobranych z kolejnych faz kompostowania w celu określenia stopnia dojrzałości produktu. Próbki do badań pobrano z miejskiej oczysz- czalni ścieków Przedsiębiorstwa „Wodociągi Słupsk” o średniodobowym przepływie docelo- wym wynoszącym około 28 200 m 3 ścieków. Wsadem do kompostowania były odwodnione i przefermentowane osady ściekowe zmieszane ze słomą, korą i zrębkami. Uzyskane w bada- niach wyniki w przypadku materiałów z fazy gorącej były obarczone dużym błędem. Na tej podstawie uznano, iż ekstrakcja substancji humusowych za pomocą roztworu NaOH może być metodą zalecaną jedynie dla dojrzałego produktu kompostowania.

The research method which was used in these studies is commonly used to determine concentrations of humic acids and humin acids in the soil. The aim of this study was to evaluate the usefulness of NaOH extraction method of materials taken from the first and last phase of composting. The samples were taken from wastewater treatment plant, which flow target was approximately 28 200 m 3 of sewage. The feedstock for composting was dehy- drated and fermented sewage sludge mixed with straw, bark and wood chips. Five samples were tested; compost from the second week of composting - hot phase of composting (the sample 1), compost from the fifth week of composting (the sample 2) - end of the hot phase of composting, mature compost (the sample 3) - and of the maturing phase, compost prepared to further use, the dehydrated and fermented sewage sludge and the straw. The sample 1 contained 5.24 g/kg dry matter of the carbon of the humic acids and 3.38 g/kg dry matter of the carbon of the humin acids. The sample 2 contained 5.85 g/kg dry matter of the carbon of the humic acids and 3.52 g/kg dry matter of the carbon of the humin acids. The sample 3 contained 4.53 g/kg dry matter of the carbon of the humic acids and 3.11 g/ kg dry matter of the carbon of the humin acids. The sample 4 contained 6.34 g/kg dry matter of the carbon of the humic acids and 3.29 g/kg dry matter of the carbon of the humin acids. The sample 5 contained 6.56 g/kg dry matter of the carbon of the humic acids and 6.14 g/kg dry matter of the carbon of the humin acids. The humic substances, and also the lignin, the cellulose and the hemicellulose were extracted in this method. For this reason, the results of the materials taken from the hot stage may be obviously erroneous. Because of the fact that the minerali- sation in the maturing phase of the composting was ended, it can be concluded, that the humic acids have dominated in the final compost. This indicates that the composting was successful. This results suggested, that the NaOH extraction of the humic substances may be recommended only for the mature product of composting - compost.

10. Witryfikacja osadów ściekowych z przemysłu garbarskiego ze stłuczką szklaną
Vitrification of Tannery Sewage Sludge with Glass Cullet
Piotr CELARY, Jolanta SOBIK-SZOŁTYSEK
Strony: 449-457, Pobierz w wersji .PDF

W pracy weryfikowano możliwość witryfikacji osadów ściekowych z przemysłu garbar- skiego ze stłuczką szklaną. Witryfikacja mieszanek zawierających 35% osadów oraz 65% stłuczki szklanej pozwoliła na redukcję masową sięgającą 42,1% oraz otrzymanie zwięzłych i w pełni zeszklonych witryfikatów, które charakteryzowały się twardością porównywalną do szkieł oraz ograniczonym wymywaniem metali ciężkich. W kontekście zbadanych para- metrów można przypuszczać, że otrzymane witryfikaty mogą znaleźć zastosowanie w szeroko rozumianym przemyśle budowlanym jako pełnowartościowy produkt handlowy, co wymaga dalszych badań. Witryfikacji osadów ściekowych w zadanych warunkach towarzyszyła jednak znaczna emisja chromu do atmosfery, co wiąże się z koniecznością zastosowania odpowied- nich zabezpieczeń w instalacji realizującej proces i/lub zmianę warunków prowadzenia pro- cesu poprzez zastosowanie innych dodatków mineralnych i/lub odpowiednie kondycjonowa- nie osadów ściekowych przed ich witryfikacją, np. kwasem ortofosforowym.

The tannery industry is responsible for about 40% of the world’s chromium pollution which results from huge amounts of generated sewage and solid waste, including sewage sludge, and the fact that circa 90% of the industry in the world uses chromium salts as tan- ning agents. Due to this tannery sewage sludge contains significant amounts of this metal, which impedes its biological treatment and landfilling remains a common practice for man- aging of this waste. Regardless of taken protection measures, landfilling of waste containing significant amounts of heavy metals remains a threat to the soil and water environment, additionally the law enforces a reduction in the levels of landfilled biodegradable waste, which requires the development of alternative methods of their treatment. The aim of the conducted research was the evaluation of the possibility of vitrification of tannery sewage sludge with glass cullet. Sewage sludge used in the research was obtained from 2 tanneries in the Silesian Voivodeship: “Szczakowa” located in Jaworzno and “SKOTAN” in Skoczów. The vitrification process was carried out in a plasma-arc furnace with argon as the plasma gas, at constant gas flow of 20 dm 3 /minute. The mixtures of sewage sludge and glass cullet underwent plasma treatment for 10 minutes. Uniform, homogenous and vitreous products obtained in result of the plasma treatment were of negligible heavy metal leachability and hardness similar to glass (6.5-7 on Mohs scale). In the carried out vitrification process the highest level of chrome incorporation in the silica matrix was 27% achieved for the mixture with “SKOTAN” tannery sludge. Overall the highest incorporation of heavy metals was observed for nickel (range of 37 to 50%) and lead (43.58%). Vitrification of tannery sewage sludge with glass cullet allows for achieving a glass-hard, vitreous, homogenous product safe for the soil and water environment. The hardness and limited heavy metal leaching of the final products suggest that they could probably be used in the construction industry, which, however, requires further investigation.

11. Analiza funkcjonowania węzła suszenia osadów ściekowych pochodzących z GOŚ-ŁAM w Łodzi
The Analysis of the Functioning of the Drying of Sewage Sludge from the GOŚ-ŁAM in Lódź
Grzegorz WIELGOSIŃSKI, Jacek WIŚNIEWSKI, Agata TARGASZEWSKA, Patrycja ŁECHTAŃSKA
Strony: 459-471, Pobierz w wersji .PDF

Powstające w procesie oczyszczania ścieków komunalnych osady pod względem ilościo- wym stanowią niewielki procent wszystkich odpadów wytwarzanych w gospodarce komunal- nej - ich ilość stanowi tylko kilka procent masy powstających odpadów komunalnych. Jednak zagrożenia, jakie ze sobą niosą, nie pozwalają na ich pominięcie przy projektowaniu procesu oczyszczania ścieków. Jednocześnie, wraz ze wzrostem wymagań dotyczących jakości ścieków odprowadzanych do środowiska zwiększa się ilość osadów powstających w procesach oczyszczania ścieków. W ostatnich latach udział termicznego przekształcania komunalnych osadów ściekowych gwałtownie wzrósł - wybudowano 10 nowoczesnych spalarni osadów i rozważana jest budowa kolejnych. Ze względu na bardzo wysokie uwodnienie osady przed spalaniem muszą być odpowiednio wysuszone. Energochłonność procesu suszenia zależy w największym stopniu od uwodnienia osadów oraz od rozwiązań technicznych suszarni. W pracy omówiono funkcjonowanie węzła suszenia w nowoczesnej, oddanej do użytku w 2011 roku instalacji termicznego przekształcania osadów ściekowych pochodzących z grupo- wej oczyszczalni ścieków w Łodzi. Przedstawiono analizę wpływu niektórych parametrów prowadzenia procesu suszenia na wskaźnik zużycia pary niezbędnej do wysuszenia osadu.

Sludge emerging in the process of wastewater treatment represents in quantitative terms a small percentage of the total waste generated in the municipal economy - its quantity is only a few percent of the weight of municipal waste generated. But the threats it brings do not allow to skip them by the design process of the wastewater treatment plant. Simultaneously, with the increase of the requirements for the quality of wastewater discharged into the envi- ronment there increases the amount of sludge produced in wastewater treatment plants. In recent years, the share of thermal treatment of municipal sewage sludge increased sharply - 10 modern sewage sludge plants were built and it is considered to build further. Due to the very high hydration, settlement must be properly dried before combustion. Energy consump- tion of the drying process depends greatly on the hydration of sludge and drying technolo- gies. The paper discusses the operation of the drying in a modern and completed in 2011 installation of thermal treatment of sewage sludge from Group Wastewater Treatment Plant in Lodz. The analysis of the effects of certain process parameters on the drying rate of steam consumption required to dry the sludge. It was found that the rate of steam consumption per unit of vaporized water depends on raw sludge hydration, solid matter contain after drying, amount of dried sludge and amount of vaporized water. In any case, the bigger was the ana- lyzed parameter, the lower was the rate of steam consumption.

12. Porównanie wyników badań ustabilizowanych osadów ściekowych pochodzących z placu magazynowego i hali suszarniczej
Comparison of Test Results for Stabilized Sewage Sludge Derived from Storage Yard and Drying Hall
Elżbieta WŁODARCZYK, Marta PRÓBA, Lidia WOLNY
Strony: 473-481, Pobierz w wersji .PDF

Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie i porównanie wyników badań ustabili- zowanych osadów ściekowych pochodzących z komunalnej oczyszczalni ścieków, wykona- nych w 2013 r. Na omawianą oczyszczalnię dopływa około 9000 m 3 ścieków na dobę o nastę- pującym składzie: ścieki bytowe około 34%, ścieki przemysłowe około 8,2%, resztę stanowią wody deszczowe i gruntowe, które wpływają do systemu kanalizacji ogólnospławnej. Osady do analizy pobierane były z niezadaszonego placu magazynowego i hali suszarniczej, znajdu- jących się na terenie oczyszczalni ścieków. W pobranych próbkach osadów zbadano metale ciężkie, takie jak: cynk, ołów, kadm miedź, nikiel, chrom, rtęć, a także oznaczono: azot ogólny (metodą Kjeldahla), fosfor ogólny, zawartość wapnia, magnezu, zawartość części organicznych (oznaczonych jako straty prażenia w temperaturze 600°C), suchą masę osadów oraz pH. Wykonano również badania bakteriologiczne na obecność bakterii chorobotwórczych z rodza- ju Salmonella i badania parazytologiczne na obecność żywych jaj pasożytów jelitowych Ascaris sp., Trichuris sp., Toxocara sp. Analiza ustabilizowanych osadów ściekowych w obu próbkach wykazała niskie zawartości metali ciężkich, w próbkach z hali suszarniczej stężenie było wyższe. Osady zawierały znaczące ilości azotu ogólnego (oznaczanego metodą Kjeldahla) oraz niską zawartość fosforu ogólnego. Zawartość części organicznych w reprezentatywnych próbkach kształtowała się na wysokim poziomie. Osady z placu magazynowego charaktery- zowały się mocno zasadowym odczynem, natomiast te pochodzące z hali suszarniczej miały odczyn obojętny. W badanych próbkach nie wyizolowano bakterii chorobotwórczych z ro- dzaju Salmonella (poza jednym poborem letnim w próbkach z placu magazynowego), a także nie wyizolowano żywych jaj pasożytów jelitowych Ascaris sp., Trichuris sp., Toxocara sp.

The purpose of this paper is to present and compare the research results of stabilized sewage sludge from municipal sewage treatment plant, performed during 2013. For dis- cussed treatment plant flows around 900 m 3 of waste water per daywith the following com- position: domestic waste about 34%, industrial waste about 8.2%, the remainder being rainwater and groundwater that flows into the sewer system. Sludge was collected for analy- sis from storage yard and from drying hall located in the area of the sewage treatment plant. In the collected sludge samples were tested heavy metals such as zinc, lead, cadmium, copper, nickel, chromium, mercury. It was determined also: the total nitrogen (Kjeldahl method), total phosphorus content of calcium, magnesium, organic matter content (indicated as loss on ignition at a temperature of 600°C), the dry weight of sludge and pH. There were also made bacteriological tests for the presence of pathogenic bacteria from the Salmonella genus and parasitological tests for the presence of live eggs of intestinal parasite: Ascaris sp., Trichuris sp., Toxocara sp. The mentioned methods were performed with using of accredited tests in accordance with applicable standards. Uncertainty of the measurements study was defined as the expanded uncertainty, with a coefficient of k = 2 and the probability of 95%. Analysis of stabilized sludge in both samples showed low levels of heavy metals, concentrations in samples from drying hall was higher. Sludge contains significant amounts of nitrogen (denoted by the Kjeldahl method) and a low content of phosphorus. The content of organic matter in representative samples remained at a high level. Sludge from the storage yard was strongly alkaline while the one coming from the drying hall was neutral. In the tested samples there was no presence of pathogenic bacteria from the Salmonella genus (except for one sample in July), and there was no presence of live eggs of the mentioned intestinal parasites.

13. Bilans ścieków, osadów i odcieków w zmodernizowanej oczyszczalni ścieków mleczarskich S.M. Mlekovita
Sewage, Sludge and Reject Water Balance in Mlekovita Dairy WWTP after Modernization
Wojciech DĄBROWSKI, Dariusz BORUSZKO, Marek KAJUREK
Strony: 483-491, Pobierz w wersji .PDF

W artykule przedstawiono problemy związane z modernizacją jednej z największych oczyszczalni ścieków mleczarskich w Polsce. Oczyszczalnia ścieków mleczarskich firmy S.M. Mlekovita w Wysokiem Mazowieckiem została poddana modernizacji, którą zakończono w 2013 roku. Projekt zakładał Równoważną Liczbę Mieszkańców (RLM) na poziomie 350 000 przy przepływie 7500 m 3 /d. W procesie oczyszczania ścieków stosuje się flotację ciśnieniową. Oczyszczanie biologiczne zachodzi w komorze defosfatacji oraz w dwóch komorach osadu czynnego z zastosowaniem symultanicznej nitryfikacji i denitryfikacji. Stosowane jest także chemiczne usuwanie fosforu. Osad nadmierny, poflotacyjny oraz serwatka są stabilizowane beztlenowo. W pracy przedstawiono badania przeprowadzone w maju 2014 roku, w których określono parametry ścieków dopływających do oczyszczalni oraz odcieków pochodzących z beztlenowej przeróbki osadu nadmiernego, poflotacyjnego oraz serwatki. Stwierdzono bardzo duże obciążenie oczyszczalni ładunkiem zanieczyszczeń zawartym w odciekach z przeróbki osadów, które odprowadzane są do części biologicznej oczyszczalni. Projekt modernizacji nie uwzględnił konieczności ich wydzielonego oczyszczania poza głównym ciągiem biologicznym. Według badań własnych średnia wartość BZT 5 w ściekach mleczarskich wynosiła 2738,0 mg O 2 /dm 3 , w przypadku odcieków było to 185,0 mg O 2 /dm 3 . Odwrotną tendencję zaobserwowano w przypadku azotu amonowego. Jego stężenie w ściekach mleczar- skich wynosiło średnio 4,0 mg N - NH 4 + / dm 3 , natomiast w odciekach 340,0 mg N - NH 4 + / dm 3 . Uwzględniając ilość ścieków dopływających z mleczarni i miasta oraz ilość odcieków, stwier- dzono, że ładunek azotu amonowego zawarty w odciekach jest ponad 3-krotnie wyższy od ładunku zawartego w ściekach mleczarskich i komunalnych. Otrzymane rezultaty potwier- dziły celowość badań nad możliwością zastosowania metody hydrofitowej do wydzielonego oczyszczania odcieków w oczyszczalni w Wysokiem Mazowieckiem.

The article presents problems connected with modernization of one of the dairy waste water treatment plants (WWTP) in Poland. The dairy WWTP belonging to Mlekovita Dairy co-operative in Wysokie Mazowieckie is one of the major ones with Personal Equivalent (PE) about 350 000 and average daily flow of 7500 m 3 (data for modernization project). In the sewage treatment, dissolved air flotation (DAF) process was implemented, which allowed significant decrease of pollution load discharged to biological treatment. Biological treatment is carried out in biological chambers allowing simultaneous nitrification and denitrification. Aerobic stabilization of sewage sludge in separate chambers was replaced by anaerobic system. Excess sludge, flotation sludge and whey were stabilized simultaneously in anaerobic reactor. Implementation of anaerobic system enabled production of heat and electric energy from biogas. During own research conducted in May 2014, basic parameters of raw dairy waste water, municipal waste water and reject water were determined. Values of BOD, COD and concentration of ammonia nitrogen, total nitrogen and phosphorus were examined in labora- tory belonging to Mlekovita and Bialystok University of Technology (BUT). The moderniza- tion project did not include separate treatment of reject water before its discharging to biological treatment. During own research average value of BOD in dairy sewage was 2738 mg O 2 /dm 3 and 185 mg O 2 /dm 3 in reject water. In case of total phosphorus it was 44.0 mg P/dm 3 in dairy sewage and 41.0 mg P/dm 3 in reject water. Reverse tendency was observed in case of ammonia nitrogen concentration which was in average 4.0 mg N - NH 4 + / dm 3in dairy sewage, 27.3 mg N - NH 4 + / dm 3 in municipal sewage and 340.0 mg N - NH 4 + / dm 3 in re- ject water. Considering quantity of sewage coming from dairy plant and the city and the amount of reject water, it has been stated that ammonia nitrogen load in reject water was nearly three times higher than in dairy and municipal sewage. The conducted research proved that it is necessary to solve the problem of reject water influence on biological treat- ment. As part of scientific and technological cooperation between Mlekovita and BUT, a re- search installation for reject water treatment with constructed wetlands was built in 2013. It consisted of hybrid system with two beds (vertical and horizontal).

14. Wstępne badania nad podczyszczaniem odcieków składowiskowych metodą Fentona
Initial Experiments of the Landfill Leachate Pretreatment by Fenton Method
Paulina JELONEK, Ewa NECZAJ
Strony: 493-502, Pobierz w wersji .PDF

Proces Fentona to jedna z zaawansowanych metod utleniania, stosowana do oczyszczania wielu różnych rodzajów ścieków. W pracy oceniono możliwość jego zastosowania do oczyszcza- nia odcieków pochodzących ze składowiska odpadów komunalnych. Badania miały na celu dobór najkorzystniejszej dawki reagentów na podstawie stopnia obniżenia ChZT oraz OWO. Ponadto, w ściekach oznaczono następujące wskaźniki: BZT 5 , LKT, azot amonowy oraz za- sadowość. W ramach badań oceniono wpływ na stopień usunięcia wymienionych zanieczysz- czeń następujących dawek reagentów (siarczan żelaza/nadtlenek wodoru): 1) 0,5/0,75 g/dm 3 , 2) 0,75/1,0 g/dm 3 , 3) 1/1,25 g/dm 3 , 4) 1,25/1,5 g/dm 3 . Proces Fentona realizowano w temperatu- rze pokojowej 22 ÷ 25°C przy pH równym 2,5. Przeprowadzone badania potwierdzają możli- wość zastosowania procesu Fentona do oczyszczania odcieków składowiskowych. W porów- naniu do odcieków surowych w ściekach oczyszczonych odnotowano 65 i 55% obniżenie się odpowiednio ChZT i OWO. Najwyższą efektywność procesu uzyskano dla najwyższych dawek zastosowanych reagentów. Jednak wciąż wysokie stężenia analizowanych wskaźników wskazują, że proces Fentona można zastosować do wstępnego oczyszczania odcieków składo- wiskowych, podczas gdy do ich pełnego oczyszczenia konieczne jest wykorzystanie innych procesów fizykochemicznych lub biochemicznych.

Fenton process is one of the Advanced Oxidation Processes used for the treatment of many different types of sewage. The article rated the possibility of using this process for the treat- ment of leachate from the municipal landfill. Research aimed at selecting the best dose reagents based on the degree of reduction COD and TOC. Furthermore in sewage was determined following indicators: BOD 5 , VFA, ammonia nitrogen and alkalinity. For this study evaluated effect the following doses of reagents (iron sulphate / hydrogen peroxide) on the degree removal these pollutants: 1) 0.5/0.75 g/dm 3 , 2) 0.75/1.0 g/dm 3 , 3) 1/1.25 g/dm 3 , 4) 1.25/1.5 g/dm 3 . Fenton process was carried out at room temperature 22 ÷ 25°C at the pH 2.5. The research confirmed possibility of using the Fenton process for the treatment of landfill leachate. In comparison to the raw leachate in the treated wastewater was recorded 65 and 55% reduction respectively the COD and TOC. The highest efficiency of the process were obtained for the highest doses of the reagents. Still, high concentrations of the analyzed indi- cators show that the Fenton process can be used for the initial purification of landfill leachate, while for their full purification is necessary to use other physico-chemical or biochemical processes.

15. Wpływ stopnia dezintegracji osadów ściekowych poddanych alkalicznej modyfikacji na wartość jednostkowej produkcji biogazu
Influence of Disintegration Degree of Sewage Sludge after Alkaline Modification on the Unit Biogas Yield Value
Iwona ZAWIEJA, Lidia WOLNY
Strony: 503-512, Pobierz w wersji .PDF

Osady nadmierne wykazują niską podatność na proces biochemicznego rozkładu w wa- runkach beztlenowych. Jedną z metod modyfikacji osadów, prowadzącą do zwiększenia stopnia ich mineralizacji, jest alkaliczna dezintegracja, warunkująca intensyfikację fazy hydrolitycznej stabilizacji beztlenowej oraz efektywność kolejnych faz procesu. Celem przeprowadzonych badań było określenie zależności pomiędzy uzyskaną wartością stopnia dezintegracji osadów a otrzymaną jednostkową produkcją biogazu odnotowaną podczas stabilizacji beztlenowej osadów nadmiernych poddanych alkalicznej modyfikacji. Proces fermentacji metanowej prowadzony był w skali laboratoryjnej w warunkach mezofilowych w komorze fermentacyjnej amerykańskiej firmy Applicon o objętości czynnej wynoszącej 5 l. 28-dobowemu procesowi biochemicznego rozkładu w warunkach beztlenowych poddano niekondycjonowane osady nadmierne oraz osady poddane procesowi alkalicznej modyfika- cji. Dezintegracja osadów metodą chemiczną prowadzona była w kolbach laboratoryjnych zabezpieczonych przed dostępem powietrza rurką manometryczną o objętości czynnej 0,5 dm 3 . W badaniach zastosowano jako reagent wodorotlenek sodu, występujący w formie granulowanej, w zakresie dawek 0,1÷1,0 g NaOH/g s.m.org. Ze względu na uwarunkowania procesowe stabilizacji beztlenowej, jak również wartość otrzymanego stopnia dezintegracji, do dalszych badań wybrano dawki 0,1 oraz 0,6 g NaOH/g s.m.org. W wyniku poddania osadów alkalicznej dezintegracji odnotowano, w odniesieniu do stabilizacji beztlenowej osadów niepreparowanych, znaczny wzrost efektywności procesu korelujący z odnotowanym zwiększeniem stopnia dezintegracji osadów preparowanych badaną metodą.

Excess sludge has low susceptibility to biochemical decomposition in the anaerobic con- ditions. One of the sludge structure modification methods, leading to increase of mineraliza- tion degree is alkaline disintegration. Intervention in the structure of sludge through initial conditioning affects not only intensification of fermentation process but also its hydraulic parameters. The aim of investigation was determination of dependences between obtained value of sludge disintegration degree and elementary value of biogas output, which was noted during anaerobic stabilization of excess sludge after alkaline modification. Process of methane fermentation was conducted in the laboratory scale in mesophilic conditions in the fermenta- tion chamber Applicon of active volume 5 l. 25 days of biochemical disintegration process in the anaerobic conditions was applied to unconditioned excess sludge and sludge after alka- line modification. Sludge disintegration with chemical method was led in laboratory flasks with the manometric tube of value 0.5 dm 3 . In the investigations as the reagent was used sodium hydroxide in the granulate form, in the doses range of 0.2÷1.0 g NaOH/g VSS. To the further tests the dose of 0.1 and 0.6 g NaOH/g VSS was selected in view of anaerobic stabili- zation processing conditions and also the value of disintegration degree which was obtained. As the result of this way of sludge treatment it was observed the increase of anaerobic stabi- lization process efficiency in comparison to the anaerobic stabilization of unprepared sludge. The most effective dose of the reagent used during alkaline disintegration of excess sludge was 0.6 g NaOH/g VSS, yielding about 59% of disintegration degree of sludge. The smallest degree of disintegration of 15% was noted for the chemical modification of the treated sludge in a dose of 0.1 g NaOH/g VSS. As a result of disintegration of excess sludge by a chemical method using a dose of 0.1 and 0.6 g NaOH/g VSS observed with respect to the anaerobic stabilization of excess sludge respectively about 22 and the 37% increase in the digested degree of sludge, noting for the untreated sludge value of unit biogas yield of 0.08 dm 3 /g VSS, while for sludge of chemically modified 0.17 and 0.37 dm 3 /g VSS.