Czasopismo Inżynieria i Ochrona Środowiska

ISSN 1505-3695

Kolegium Redakcyjne

Strona czasopisma w trakcie migracji pod NOWYM ADRESEM

UWAGA ! Preferujemy artykuły w języku angielskim.

Drodzy Czytelnicy i Autorzy

Seria wydawnicza "Inżynieria i Ochrona Środowiska" stanowi czasopismo naukowe, w którym są zamieszczane prace naukowe i opracowania techniczne obejmujące szeroko rozumianą inżynierię i ochronę środowiska. Inicjatywa powołania czasopisma powstała w lutym 1997r. w Ustroniu na spotkaniu dziekanów wydziałów politechnik prowadzących kierunki studiów inżynieria środowiska i ochrona środowiska. W 2001r Komitet Inżynierii Środowiska PAN objął swoim patronatem wydawanie naszego czasopisma. 

Mamy nadzieję, że "Inżynieria i Ochrona Środowiska" zyskała już wielu Czytelników. Jak wiadomo jest ona adresowana przede wszystkim do środowisk naukowych, technicznych i przemysłowych, zainteresowanych problematyką publikowanych artykułów. Nie mniej jednak swą ofertę wydawniczą kierujemy zarówno do teoretyków, jak i praktyków, a także do wszystkich osób pasjonujących się inżynierią i ochroną środowiska. Zainteresowanych zapraszamy do współpracy.

 

Tom 17, Numer 1

1. Materiały odpadowe jako nośniki antagonistycznych grzybów Trichoderma
Waste Materials as Growing Media for Antagonistic Trichoderma Fungi
Urszula SMOLIŃSKA, Ewa GOŁĘBIEWSKA, Beata KOWALSKA, Waldemar KOWALCZYK, Magdalena SZCZECH
Strony: 5-20, Pobierz w wersji .PDF

Konsekwencją unowocześniania polskiego rolnictwa i specjalizacji gospodarstw jest coraz większy problem z bezpiecznym dla środowiska naturalnego wykorzystaniem różnego rodza- ju odpadów organicznych, powstających w trakcie produkcji i przetwarzania produktów rolnych. Celem badań było określenie tempa wzrostu i zarodnikowania wybranych izolatów antagonistycznych grzybów Trichoderma na podłożach organicznych, skomponowanych z ma- teriałów odpadowych. W doświadczeniach wykorzystano gatunki: Trichoderma harzianum izolaty TRS 61, TRS 59, TRS 69 oraz T. atroviride izolaty TRS 14 i TRS 6. Komponentami służącymi do wytwarzania podłoży organicznych były materiały odpadowe z gospodarstw rolnych oraz odpady z produkcji przetworów warzywnych i gospodarstwa domowego. Stwierdzono, że analizowane izolaty grzybów Trichoderma najlepiej rosły i zarodnikowały na podłożach zawierających w swoim składzie słomę pszenną moczoną w wodach drenażo- wych z upraw pod osłonami, odpad z marchwi, ziemniaka lub buraka oraz na podłożach zawierających podłoże popieczarkowe z dodatkiem odpadu z marchwi i buraka. Wyniki uzyskane w tej pracy wskazują, że różnorodne organiczne odpady można wykorzystać w rolnictwie jako nośniki mikroorganizmów antagonistycznych.

A growing problem with safe for the environment utilization of a variety of organic waste, arising during the production and processing of agricultural products, is a conse- quence of modernization and specialization of Polish agriculture. Objective of the research was to examine the growth and sporulation of selected isolates of Trichoderma fungi on organic media, composed from a variety of waste materials. In experiments the isolates of Trichoderma harzianum isolates TRS 61, TRS 59, TRS 69 and T. atroviride TRS 14, TRS 6 were used. Components used for the production of organic substrates were waste materials from farms, from the vegetable-processing industry and household appliances. It was found that the analyzed fungal isolates of Trichoderma best grew and sporulated on the media containing wheat straw soaked in waste nutrient solution (WD) obtained from soilless culture system with the addition of carrot, potato or beetroot waste and on media containing substrate after cultivated mushrooms with carrot and beetroot waste. The results obtained in this work show that it is possible the use of a variety of organic wastes as carriers of antagonistic microorganisms, that could be used to grow plants.

2. Wykorzystanie wermikompostowania do zagospodarowania odpadów organicznych w gospodarstwach domowych
Some Remarks on Utilization of Kitchen Organic Waste by Vermicomposting
Joanna KOSTECKA, Grzegorz PĄCZKA, Mariola GARCZYŃSKA, Agnieszka PODOLAK-MACHOWSKA, Cezary DUNIN-MUGLER, Renata SZURA
Strony: 21-30, Pobierz w wersji .PDF

W pracy przeprowadzono analizę odpadów produkowanych przez czteroosobową rodzinę zamieszkującą dom na obrzeżach miasta. Szczególną uwagę zwracano na kuchenne odpady organiczne. Podsumowując kilkuletnie obserwacje nad wermikompostowaniem tej grupy odpadów, zwrócono uwagę na zasadność segregowania odpadów organicznych „u źródła” w kontekście możliwości ich wykorzystania do produkcji wermikompostu w „dżdżownico- wych skrzynkach ekologicznych”. W pracy porównywano proces wermikompostowania z użyciem dwóch gatunków dżdżownic: Eisenia fetida (Sav.) i Dendrobaena veneta Rosa. Rozważono również kilka ekonomiczno-organizacyjnych aspektów wprowadzania innowa- cyjnych „skrzynek ekologicznych” do codziennej praktyki.

This paper analyzes the waste produced by a family of four living in a house on the edge of the city. Particular attention was paid to the kitchen organic waste. Several years of observations on vermicomposting of such waste have been summarized. Separating of organic waste on site is important in the context of its use for the production of vermicompost in “earthworm ecological boxes”. The study compared the vermicomposting process using two species of earthworms: Eisenia fetida (Sav.) and Dendrobaena veneta Rosa. Several eco- nomical and organizational aspects of introducing innovative “ecological boxes” for daily practice was also considered.

3. Analiza techniczno-ekonomiczna zastosowania zbiorników grawitacyjno-podciśnieniowych
Application of the Vacuum-driven Tanks - Technical and Economical Analysis
Maciej MROWIEC, Oliwia KOCHAŃSKA, Bartosz SZELĄG
Strony: 31-40, Pobierz w wersji .PDF

W artykule przedstawiono problematykę działania zbiorników grawitacyjno-podciśnie- niowych w systemach odprowadzania ścieków opadowych z obszarów zurbanizowanych. Głównym celem była ocena działania tego typu zbiorników dla hydrogramów generowanych na podstawie opadów rzeczywistych w odróżnieniu od przyjmowanych w dotychczasowych publikacjach opadów obliczeniowych. Przeprowadzone zostały badania symulacyjne z zasto- sowaniem modelu hydrodynamicznego zlewni zurbanizowanej, wykonanego przy użyciu programu SWMM5. Model ten uwzględniał specyfikę hydraulicznego działania zbiornika grawitacyjno-podciśnieniowego typu Parkus. Na podstawie danych pluwiometrycznych z okresu 2009-2012, zarejestrowanych na deszczomierzu zlokalizowanym w Częstochowie, dokonano analizy funkcjonowania zbiornika grawitacyjno-podciśnieniowego. Rozpatrzonych zostało pięć różnych wariantów udziału objętości napełnianej podciśnieniowo w całkowitej objętości retencyjnej (od 25 do 75% udziału) dla zmiennych wartości jednostkowego natęże- nia odpływu ze zbiornika (od 4 do 16 dm 3 /s⋅ha). Na podstawie przeprowadzonych symulacji możliwe było określenie częstotliwości włączania urządzeń do wytwarzania podciśnienia, jak też objętości ścieków, retencjonowanej średniorocznie w warunkach podciśnieniowych. Otrzymane wyniki umożliwiły wskazanie warunków, w jakich zastosowanie podciśnienia do retencjonowania ścieków opadowych jest technicznie i ekonomicznie uzasadnione.

As a result of urbanization, stormwater runoff flow rates and volumes are significantly increased due to increasing impervious land cover and the decreased availability of depres- sion storage. Storage reservoirs are the basic devices to efficiently control the flow-rates in drainage systems during wet weather. Presented in the paper conception of vacuum-driven detention tanks allows to increase the storage capacity by usage of space above the free sur- face water elevation at the inlet channel. Partial vacuum storage makes it possible to gain cost savings by reduction of both the horizontal area of the detention tank and necessary depth of foundations. In order to determine the effectiveness of their operation a hydrodynamic model was developed using SWMM5 software. Continuous simulations covered a period of four years (rainfall data were recorded on raingage in Czestochowa during the years 2010-2012) and took into account the variable share of the vacuum retention in the total volume: from 25 to 75%. The result of the simulation makes it possible to estimate the cost-effectiveness of vacuum application in comparison to traditional constructions of storage tanks. The results indicated that it is reasonable to use such constructions even if the retention of nearly 50% of total volume is under vacuum conditions.

4. Ewolucja metody oceny stanu hydromorfologicznego rzek RHS-PL w Polsce
The Evolution of Hydromorphological Method for River Assessment RHS-PL in Poland
Szymon JUSIK, Łukasz BRYL, Marcin PRZESMYCKI, Marek KASPRZAK
Strony: 41-62, Pobierz w wersji .PDF

Ocena antropogenicznych zmian warunków morfologicznych, reżimu hydrologicznego oraz ciągłości ekosystemu, podobnie jak właściwości fizyczno-chemicznych, ma znaczenie wspierające w zgodnej z Ramową Dyrektywą Wodną ocenie stanu ekologicznego wód po- wierzchniowych. Wśród wielu metod oceny stanu hydromorfologicznego rzek stosowanych w Polsce jedną z bardziej popularnych jest River Habitat Survey (RHS). System ten jest wy- korzystywany w naszym kraju od 1997 roku przez wiele ośrodków naukowych. W 2007 roku przygotowana została pierwsza polska wersja podręcznika do badań terenowych RHS. Od tamtego czasu metoda bardzo upowszechniła się zarówno wśród naukowców, jak i praktyków. W artykule przedstawiono przegląd najważniejszych pozycji literatury polskiej i zagranicznej dotyczących stosowania metody RHS na obszarze Polski. Dokonano syntezy informacji na temat ewolucji metody w naszym kraju, podano naukowe, jak też praktyczne przykłady jej zastosowania, wady i zalety systemu, najczęściej popełniane błędy w literaturze tematu oraz przeanalizowano RHS na tle metod badań geomorfologicznych i hydrograficznych stosowa- nych w Polsce.

Assessment of anthropogenic changes in morphological conditions, hydrological regime and the continuity of the ecosystem, as well as in physicochemical properties, is important for the assessment of ecological conditions of surface waters consistent with the Water Framework Directive. The River Habitat Survey (RHS) is one of the many popular methods used in Poland for the assessment of hydromorphological conditions of rivers. This system has been used in Poland since 1997 by several scientific centres. In 2007, the first Polish ver- sion of the textbook on RHS fieldwork was prepared and courses related to the method were organised by the Department of Ecology and Environmental Protection, University of Life Sciences in Poznań. Since then, the method has been commonly used, both by scientists and by practitioners. By the end of 2013, 200 people were trained in the application of the RHS method. The method has been used to assess the hydromorphological status of rivers and as a complementary tool in the assessment of ecological conditions, under the Habitats Direc- tive, with reference to habitat 3260, to assess the continuity of river ecological corridors and suitability of spawning grounds for sea trout and salmon, to assess the process and effects of renaturalization of rivers, and to assess the impact exerted by an investment on the envi- ronment (OOŚ). The research was conducted in different types of lowland, upland, and mon- tane watercourses. Both natural watercourses and artificial channels were investigated, as well as morphologically transformed river sections. Some of the studies were conducted in protected areas (in national and landscape parks) characterized by a high degree of hydro- morphological naturalness. The method proved to be useful in each of the above-mentioned types of watercourses, allowing reliable assessment, and also in the case of severely trans- formed rivers with an entirely artificial, concrete, trapezoidal channel and urban sections of watercourses. The paper presents a review of 100 Polish and foreign papers on the use of the RHS method in Poland. A synthesis of information on the evolution of the method in Poland was performed, scientific and practical examples of its application were presented together with advantages and disadvantages of the system, the most common mistakes made in the relevant literature, and RHS was analysed in relation to geomorphological and hydrographic research conducted in Poland. The advantages of the RHS method emphasized by many authors include its affordability, simplicity and comprehensiveness of the description of a watercourse together with a river valley at a distance of 50 m from a river bed. The major advantage consists in the assessment of hydromorphological conditions based on direct measurements performed in the field, which allows collection of current data on the real condition of river habitats.

5. Zakres i częstotliwość prowadzenia badań i pomiarów w racjonalnej eksploatacji oczyszczalni ścieków
The Extent and Frequency of Tests and Measurements in the Rational Operation of Wastewater Treatment Plant
Magdalena KUŚNIERZ, Agnieszka ZARZYCKA
Strony: 63-73, Pobierz w wersji .PDF

Zgodnie z uregulowaniami prawnymi, praca oczyszczalni powinna zapewniać wymagany stopień oczyszczania ścieków w celu minimalizacji ich negatywnego wpływu na środowisko przyrodnicze. Jednocześnie w warunkach rosnących wymagań dotyczących stopnia oczyszcza- nia ścieków i konieczności usuwania substancji biogennych osiągnięcie i utrzymanie założo- nego efektu ekologicznego ma ścisły związek z prawidłową eksploatacją oczyszczalni ścieków. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie zagadnienia eksploatacji oczyszczalni ścieków z punktu widzenia zakresu i częstotliwości wykonywanych pomiarów i badań jakościowych oraz ilościowych ścieków i osadu czynnego.

The objective of the development of wastewater treatment technology is to ensure con- stant improvement of the efficiency of the operation of wastewater treatment plants. Pursu- ant to existing legal regulations, the operation of a wastewater treatment plant should ensure the required degree of wastewater treatment in order to minimise the negative impact of wastewater on the natural environment. At the same time, as the requirements concerning the degree of treatment of wastewater and the necessity to remove biogenic substances are becoming stricter, the possibility to achieve and maintain the required environmental results is strongly linked to the proper and systematic operation of wastewater treatment plants. The process of operation of wastewater treatment plants can be realised comprehensively, in numerous aspects. It encompasses more than the control over such technological processes as maintenance and repair of the facilities and the equipment connected thereto, but also technical inspection. Technical inspection, consisting in daily observations of the quality and quantity of the outflows and inflows, the condition of activated sludge and other parameters of a wastewater treatment plant, directly influences the improved efficiency of the operation of the plant. The aim of this study is to present the issue of operation of wastewater treatment plants in the aspect of the extent and frequency of actually taken measurements, qualitative and quantitative analyses of wastewater and activated sludge, based on a sample wastewater treatment plant of the capacity 2500 m 3 /d. The recording of data obtained in the course of such measurements provides the operator with the possibility to rationally manage the facil- ity, to identify the statuses of operation of the wastewater treatment plant and to learn about the dynamics of changes and identify the causes of difficulties in the operation of technologi- cal processes. As a result of the conducted tests, it has been determined that the quantitative inspec- tions carried out in the analysed wastewater treatment plant analyse the daily intensity of outflow of wastewater from secondary settlement tanks and the amount of created screen- ings, sand and sewage sludge. On the other hand, the facility does not record the amount of inflow of raw sewage, and the quantitative inspection is carried out only on raw sewage delivered in septic tanks. As for the quality inspections carried out in the wastewater treatment plant, it was noted that regular inspections are carried out only for basic pollution indicators, including: BOD 5 , COD, total nitrogen, ammonia nitrogen, nitrate nitrogen, total phosphorus and total suspended solids, which is compliant with existing legal requirements. During inspections of activated sludge chambers the amount of dissolved oxygen, temperature and sedimentation of activated sludge are analysed. The results of the conducted tests show that the extent of analyses and measurements carried out in the wastewater treatment plant reflects the scope of tests recommended for comprehensive inspection of technological parameters in such facilities only to a small extent, although it is compliant with the extent of measurements required pursuant to the permit required under the Water Law Act.

6. Analiza działania kanalizacji półrozdzielczej z zastosowaniem różnego typu separatorów przepływu
Analysis of Semi-Separate Sewage System Operating with Various Types of Flow Diverters
Maciej MROWIEC, Kamil PLUTA
Strony: 75-88, Pobierz w wersji .PDF

Artykuł dotyczy problematyki ochrony wód powierzchniowych odnośnie do ograniczenia zrzutu nieoczyszczonych ścieków opadowych do odbiornika poprzez zastosowanie kanaliza- cji półrozdzielczej. Przedstawiono budowę, działanie oraz wady i zalety separatorów objęto- ści przepływu oraz możliwości zastosowania programu EPA SWMM 5.0 do modelowania kanalizacji półrozdzielczej. Do przeprowadzenia symulacji wykorzystano model zlewni miej- skiej o powierzchni 69 hektarów, znajdującej się w Częstochowie, uwzględniający okres opadowy z lat 2011-2012. W pierwszym wariancie założono działanie standardowego separa- tora na kolektorze odprowadzającym ścieki deszczowe do odbiornika, natomiast w drugim zastosowanie separatora typu Septurn. Analizując wyniki przeprowadzonych symulacji, stwierdzono, że użycie separatorów pozwala w znacznym stopniu zredukować ładunek za- wiesiny zrzucanej do odbiornika. Wykazano, że separatory przepływu z progiem piętrzącym mogą powodować wystąpienie przeciążeń kanalizacji oraz nadmierne hydrauliczne obciążenie komunalnej oczyszczalni ścieków. Natomiast separatory typu Septurn pozwalają w znacz- nym stopniu ograniczyć wyżej wymienione niekorzystne zjawiska.

This paper presents the problem of adequate protection of surface water quality by reducing stormwater discharge to the receiver. The paper characterizes the semi-separate sewer system and presents construction, working, and advantages and disadvantages of dif- ferent types of flow diverters. It describes the possibility of using the EPA SWMM 5.0 to create a quality model stormwater. Simulations were made in SWMM, on the real model of urban catchment area of about 69 hectares located in Częstochowa. The simulations used rainfall data from the years 2011 and 2012. Simulations were made in two variants. The first assumed placing in the modeled sewer system standard flow diverter on storm channel which discharge storwater to the receiver. The second, application in the same location on the sewage system Septurn flow diverter. Performed simulations helped to evaluate and compare the working of standard flow diverter with weir and bottom orifice and Septurn separator. Analyzing the results of performed simulations it has been found that the use of diverters can significantly reduce the volume of total suspended solids discharged to the receiver. It was noted that the diverter with weir and bottom orifice can cause overloading of the sani- tary channel and excessive hydraulic load of wastewater treatment plant. It was found that the Septurn diverter can significantly reduce above-mentioned adverse occurrence.

7. Erozyjne straty fosforu w doświadczeniu modelowym
The Phosphorus Losses in Erosion Processes in Modeling Experiment
Jan JADCZYSZYN, Włodzimierz MROCZKOWSKI, Stanisław GOSEK
Strony: 89-103, Pobierz w wersji .PDF

Straty fosforu analizowano na podstawie wyników badań modelowych przeprowadzonych w warunkach deszczu naturalnego na Stacji Doświadczalnej w Puławach w latach 1999-2001. Badania wykonano na mikropoletkach o wymiarach 2 m x 1 m x 0,3 m i nachyleniu 10%, wypełnionych materiałem glebowym z poziomu orno-próchnicznego. Pod względem genetycz- nym przeanalizowano siedem typów gleb, a pod względem składu granulometrycznego - 10 gatunków gleb. Glebę w mikropoletkach w sezonie wegetacyjnym utrzymywano w czarnym ugorze. W okresie trzech lat w materiale glebowym wymytym z mikropoletek (zawiesinie glebowej) analizowano zawartość próchnicy i fosforu oraz stężenie formy rozpuszczonej fos- foru w wodzie spływu powierzchniowego. W celu określenia bezpośredniego wpływu nawo- żenia fosforowego na stężenie fosforu w wodzie spływu powierzchniowego oraz jego zawarto- ści w wymytym materiale glebowym wiosną trzeciego roku doświadczenia zastosowano nawożenie gleby superfosfatem. Badania spływu oraz strat fosforu i próchnicy glebowej prowadzono oddzielnie dla każdego deszczu erozyjnego. Wyniki badań wykazały wyraźny wzrost stężenia fosforu w wodach spływu i jego sumaryczne ilościowe wymycie z mikropole- tek, na których zastosowano nawożenie fosforem. W wymytym materiale glebowym stwier- dzono ponad 2-krotny wzrost próchnicy w stosunku do jej zawartości w mikropoletku.

content in the washed soil and in the water runoff was analyzed within three years of the experiments. In the spring of the third year of the experiment, phosphorous fertilization was used in order to determine the direct effect of phosphorus fertilization with superphosphate on the phosphorus concentration in water runoff and its content in the washed out soil mate- The losses of phosphorus were analyzed based on the results of model tests carried out under natural rain conditions at the Experimental Station in Pulawy in the years of 1999-2001. The study was performed in microplot experiments with the dimensions of 2 m x 1 m x 0.3 m and a slope of 10% filled with soil material from the top - humus layer. In terms of genetic analyses, seven types of soils, and in terms of the texture 10 of the soil groups were analyzed. The soil in microplots was maintained in black fallow. The loss of phosphorus and humusrial. The study of runoff and phosphorus losses and humus content were conducted sepa- rately for each erosion rain. The results showed a clear increase in the concentration of phosphorus in the runoff and washed soil where phosphorus fertilization was applied. There was also a twofold increase in the humus content in the washed out soil material compared to the soil in microplots.

8. Uwarunkowania rolniczego i przyrodniczego wykorzystania osadów ściekowych na terenach wiejskich
Conditions of agricultural and natural use of sewage sludge in rural areas
Hanna BAUMAN-KASZUBSKA , Mikołaj SIKORSKI
Strony: 105-115, Pobierz w wersji .PDF

Stały wzrost ilości osadów powstających w komunalnych oczyszczalniach ścieków oraz niedociągnięcia w zakresie ich zagospodarowania powodują, że problemy gospodarki osado- wej wymagają pilnego rozwiązania. Końcowym etapem unieszkodliwiania komunalnych osadów ściekowych powinno być ich rolnicze bądź przyrodnicze wykorzystanie, oczywiście po spełnieniu przez nie wymagań jakościowych (osady ustabilizowane, odkażone, przekom- postowane). W artykule zostanie przedstawiona analiza i ocena możliwości rolniczego bądź przyrodniczego wykorzystania osadów ściekowych jako nawozów organicznych. Komunalne osady ściekowe, powstające w oczyszczalniach ścieków, nie są nawozami i nie mogą być traktowane jak nawozy naturalne, np. obornik. Mogą być stosowane w rolnictwie w formie przetworzonej i nieprzetworzonej pod warunkiem, że są ustabilizowane i spełniają wymagania dopuszczalnych poziomów metali ciężkich oraz wskaźników sanitarnych, a także zawierają określone ilości substancji organicznych oraz związków nawożących azotu, fosforu i potasu. Mogą być wówczas traktowane jako nawozy organiczne zgodnie z ustawą o nawozach i nawożeniu. Dodatkowym punktem rozważań jest problematyka wykorzystania osadów ściekowych w odniesieniu do planowania i zagospodarowania przestrzennego. Istotną rolę odgrywa możliwość dysponowania odpowiednim zapleczem terenów, w tym pól (gruntów ornych i użytków zielonych) spełniających określone wymagania ze względu na zawartość metali ciężkich z uwzględnieniem uwarunkowań ekologicznych i fizjograficznych. Zatem na każdym etapie opracowywania gospodarki wodno-ściekowej i osadami ściekowymi w ujęciu wariantowym konieczne jest przeprowadzenie rozpoznania i inwentaryzacji terenów np. w formie wieloaspektowej ankiety. Punktem wyjścia do rozważań dotyczących przeróbki i ewentualnego zagospodarowania osadów ściekowych w celach rolniczych bądź przyrodniczych jest rozpoznanie szeregu uwa- runkowań z tym związanych. Na pierwszy plan wysuwają się wspomniane podstawy prawne oraz określenie charakterystyki ilościowej i jakościowej osadów ściekowych powstających w ciągu roku w oczyszczalni ścieków. W pracy zawarto zatem charakterystykę jakościową osadów ściekowych powstających w oczyszczalniach obsługujących wiejskie jednostki osadni- cze i małe miasta z punktu widzenia zawartości związków nawożących (N, P, K) oraz metali ciężkich. Bardzo dokładne poznanie charakterystyki osadów jest podstawą wyboru odpowied- niego sposobu ich przeróbki, wykorzystania lub zagospodarowania. Kolejnymi kryteriami wyboru sposobu postępowania z osadami będzie przygotowanie osadów ściekowych poprzedza- jące ich rolnicze bądź przyrodnicze wykorzystanie. W szczególności omówione zostanie określenie rocznych dawek osadów ściekowych wykorzystywanych rolniczo bądź przyrodni- czo z uwzględnieniem potrzeb roślin, stopnia pokrycia potrzeb roślin na azot z tego źródła, zawartości azotu w osadach bądź kompostach tworzonych na ich bazie oraz równoważnika nawozowego azotu w odniesieniu do nawozów mineralnych.

Steady increase in sludge quantity emerging from municipal sewage treatment plants and shortcoming in managing sludge cause that problems of sludge management require urgent solution. The final stage of sewage sludge disposal should be its agricultural or natural utilization. This is possible if the sludge complies with qualitative requirements (stabilization, decontamination, composting). In the report there will be presented the analysis and estima- tion of possibilities of agricultural or natural use of sewage sludge as organic fertilizers. Municipal sewage sludge, produced in sewage treatment plants, is not a fertilizer and can not be treated like natural fertilizer e.g. manure. It can be used in agriculture in proc- essed and not processed form and on condition that it is stabilized and fulfills requirements in permissible levels of heavy metals and sanitary indicators and included definite quantities of organic matter and fertilize compounds of nitrogen, phosphorus and potassium. It can be treated as organic fertilizers according to the act on fertilizers and manuring. The additional point of consideration is the problem connected with sewage sludge in relation to special planning and managing. The important role plays possibility of disposing proper base of areas, fields in it (agricultural and green grounds) fulfilling particular requirements as far as the content of heavy metals is concerned taking into consideration ecological and physiographic condition. Therefore on every step of studying water - sewage and sewage sludge manage- ment in the variant expression it is essential to carry out recognition and listing of areas e.g. in the form of multiaspect survey. The starting point for consideration concerning processing and possible managing of sewage sludge for agricultural or natural aims is recognition of range of conditions con- nected with it. The law regulations mentioned before are uppermost and stating quantity and quality characterization of sewage sludge made in sewage treatment plants yearly as well. In the article the quality characterization of sewage sludge made in sewage treatment plants serving rural settlement units and small cities from the point of view of fertilizing com- pounds contents (N, P, K) and heavy metals will be included. Precise knowledge of sewage sludge characteristic is the basis of choice as far as proper way of its processing, usage and management is concerned. The next criteria of dealing with sewage sludge will be prepara- tion of sewage sludge preceding their agricultural or natural use. Particularly there will be discussed law essentials including quality requirements of sewage sludge and areas characterization, on which they would be used, stating annual doses of sludge used in an agricultural or natural way with taking into consideration needs of plants, the degree of plants demand for nitrogen from this source, the content of nitrogen in sludge or composts made on their basis and fertilization equivalent of nitrogen in relation to mineral fertilizers.

9. Przegląd metod badania osadów ściekowych stosowanych w Polsce
Overview of the Research Methods for Sewage Sludge Used in Poland
Katarzyna BŁASZCZYK, Teresa KRZYŚKO-ŁUPICKA
Strony: 117-133, Pobierz w wersji .PDF

Ilość i skład osadów ściekowych powstających w procesie oczyszczania ścieków są zróż- nicowane i uzależnione od różnych parametrów, między innymi takich jak jakość ścieków czy sposób ich oczyszczania. Cechują się one niejednorodnym składem chemicznym oraz stopniem zanieczyszczenia mikrobiologicznego, dlatego dobór metod ich przeróbki wymaga każdorazowo oceny istotnych parametrów. Celem artykułu było przedstawienie metod badań osadów ściekowych i stosowanych norm badawczych w Polsce w aspekcie zagrożenia dla środowiska i ludzi. W związku z brakiem norm w zakresie badania osadów ściekowych pod kątem mikroflory stosuje się metody zapożyczone z różnych gałęzi przemysłu; ośrodki laboratoryjne wykrywanie mikroorganizmów chorobotwórczych wykonują na podstawie własnych procedur badawczych, które opierają się na aktach prawnych dotyczących: wody i ścieków, gleby, odpadów komunalnych, pasz i żywności oraz ogólnych zasad dotyczących badań mikrobiologicznych. Wykazano różnice mierzonych parametrów w zależności od po- chodzenia ścieków, głównie na podstawie wyników analiz dostępnych w literaturze. Wyróż- niono metody badań osadów ściekowych pod kątem: mikrobiologicznym, fizykochemicznym, stężenia substancji refrakcyjnych, parametrów, które decydują o możliwości wykorzystania osadów ściekowych do produkcji energii odnawialnej czy termicznej utylizacji, badania parametrów pośrednich oraz nowoczesne metody molekularne.

requires individual assessment of important parameters. The purpose of the article was to present the research methods of sewage sludge and research standards applied in Poland, in terms of risk to the environment and people. The paper presents the testing methods of sewage sludge used in Poland: microbiologi- cal, physicochemical, concentrations of refractive parameters of intermediate and modern molecular methods. The choice of methods for disposing sewage sludge depends on several different factors. The most important are: the heavy metals content, the value and quotient of fertilising elements, the contents of toxic refractive and mineral compounds or the sedi- mentary qualities. Natural usage is not only determined by physicochemical contents but also hygienic-sanitary contents of sewage sludge. When sewage sludge is inappropriately kept and processed, it might be a source of pollution to the environment by pathogenic microorganisms and their spore forms. Microorganisms are identified by the traditional bio- chemical and/or serological method. Sanitary conditions are usually determined on the basis of indicator organisms: Salmonella bacteria and helmints’ eggs. Because there are few norms in the field of testing sewage sludge for microflora, methods from different branches of industry are used; laboratories that search for pathogenic micro- organisms are using their own research procedures based on legal acts dealing with: water and sewage, ground, municipal waste, feeds and food and general rules for microbiological tests. Despite traditional methods of monitoring microbiological contents, modern molecular methods might be useful e.g. FISH, PCR together with different variants of electrophoresis, ARDRA and T-RFLP and RISA method. Physicochemical analysis of sewage sludge con- cerns marking: the contents of dry mass, pH value, contents of biogenic substances: nitrogen general and ammonium, phosphorus, calcium, magnesium, potassium that might be a fertil- izer substance and that increase the sorptive capacity of soil. Heavy metals are also marked, such as: zinc, lead, cadmium, chromium, nickel, iron and mercury. Besides basic chemical determinations in the case of sewage sludge, the concentration of the refraction substances is marked. Not without significance when trying to recycle or utilize the sewage sludge is also Amount and physicochemical and biological composition of sewage sludge that is pro- duced in the process of sewage cleansing is diverse, and depends on the quality of sewage, the functioning of sewage treatment plant, cleansing and processing of the sludge. They are characterized by heterogeneous composition, and the choice of methods for their processingknowledge of other parameters such as ignition temperature and combustion heat, moisture, ash content and percentage parts of carbon, nitrogen and hydrogen and volatile matter con- tent, which determine the possibility of using sewage sludge for renewable energy production or thermal utilization. Sewage sludge was also tested for indirect parameters, such as indica- tors of hu

10. Rola planowania przestrzennego w zarządzaniu ochroną środowiska
The Role of Spatial Planning in the Management of the Environment
Agnieszka OCIEPA-KUBICKA
Strony: 135-146, Pobierz w wersji .PDF

W artykule przeanalizowano przepisy prawne dotyczące planowania przestrzennego pod kątem uwzględnienia w nich problematyki ochrony środowiska. Obowiązująca Ustawa z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadziła eko- logiczne kryterium zagospodarowania i rozwoju terenów jako podstawowe dla gospodarki przestrzennej. Na wszystkich szczeblach planowania (krajowego, regionalnego i miejscowego) za nadrzędne uznano cele ekologiczne, to jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania przy- rody w powiązaniu z celami gospodarczymi i społecznymi. Dzięki kompleksowemu i hierar- chicznemu potraktowaniu procedury planowania przestrzennego występuje możliwość zmniej- szenia ewentualnych negatywnych skutków planów dla środowiska.

In the following paper, the legal articles connected with the development planning by taking advantage of the environmental protection issues have been discussed. The law, dated on 27 th March 2003, on land development planning, has put the ecological criteria with the improvement of area into practice, being essential for the spatial planning. Within every stage of planning (country, regional and local) the ecological aims are considered as the major factors, which means the assurance of a proper environmental functioning, together with the economic and social purposes as well. Thanks to the comprehensive and hierarchi- cal treatment for the development planning procedures, there is still a chance to decrease the potential negative effects of plans on the environment.

11. Ocena oddziaływania na środowisko współspalania paliw alternatywnych w obrotowych piecach cementowych
Environmental impact assessment of alternative fuels co-processing in rotary cement kilns
Sofiya KHRUNYK, Myroslav SANYTSKYY
Strony: 147-155, Pobierz w wersji .PDF

Przeprowadzone badanie skupia się na porównaniu potencjalnego negatywnego oddzia- ływania na środowisko spalania węgla i jego częściowej substytucji paliwem alternatywnym z odpadów palnych (zużyte opony samochodowe i paliwo alternatywne stałe TP-1) podczas produkcji klinkieru portlandzkiego w obrotowych piecach cementowych. Ocena oddziaływania na środowisko została przeprowadzona na podstawie składu chemicznego paliw i parametrów pracy obrotowego pieca cementowego zgodnie z metodologią EURITS i IMPACT 2002+. Zbadano skład chemiczny i właściwości fizyczne zużytych opon samochodowych i paliwa alternatywnego stałego (TP-1) z mieszanki odpadów tworzyw sztucznych, papieru i drewna. Dostępne dane wskazują, że węgle kamienne ze złóż ukraińskich posiadają podwyższoną za- wartość zanieczyszczeń chemicznych (S = 3,1% wag., As = 135 ppm, Hg = 0,7 ppm). Wysoka zawartość cynku (do 4100 ppm) w zużytych oponach ogranicza ich wykorzystanie jako pali- wa alternatywnego w piecach cementowych. Paliwo alternatywne stałe TP-1 zostało przygo- towane zgodnie z wymaganiami EURITS i Grupy Lafarge Cement. W porównaniu z wyko- rzystaniem wyłącznie ukraińskiego węgla kamiennego stosowanie paliwa kompozytowego, w którym ilość zużytych opon nie przekracza 10% energii cieplnej, wywołuje większy o 8% wpływ na ekotoksyczność dla wód oraz o 5% większy wpływ na ekotoksyczność lądową. Jednak zmniejszał się negatywny wpływ na globalne ocieplenie, eutrofizację i zakwaszenie wód, zakwaszenie i eutrofizację gleby, efekt dla układu oddechowego i toksyczność dla ludzi. Częściowe zastąpienie węgla stałym paliwem alternatywnym TP-1 w równych proporcjach z zużytymi oponami zmniejsza negatywny wpływ spalania paliwa w piecu cementowym na środowisko w porównaniu z wykorzystywaniem samego węgla i w przypadku współspalania węgla z zużytymi oponami. Zastąpienie węgla paliwem alternatywnym według proponowa- nych scenariuszy (receptur mieszanki paliwowej) powodowało mniejsze szkody dla zdrowia człowieka, jakości ekosystemu i zmian klimatu w porównaniu do wykorzystania wyłącznie węgla kamiennego. Zwiększenie udziału współspalanych paliw alternatywnych doprowadziło do zmniejszenia szkód dla środowiska naturalnego.

This study focuses on comparison of potential negative environmental impact of the coal combustion and its partial substitution by alternative fuels from combustible wastes (used tires and solid alternative fuel TP-1) during Portland cement clinker production in rotary cement kiln. Environmental impact assessment was carried out based on the fuels chemical composition and operating parameters of a rotary cement kiln in accordance with EURITS and IMPACT 2002+ methodologies. Chemical composition and physical properties of used tires and solid alternative fuel from plastic, paper and wood waste mixture (TP-1) were studied. Available data shows that hard coal from Ukrainian deposits has high level of some pollut- ants (S = 3.1 wt. %, As = 135 ppm, Hg = 0.7 ppm). The high content of Zn (up to 4100 ppm) in used tires limits their usage as alternative fuel in cement kiln. Solid alternative fuel TP-1 was prepared in accordance with the EURITS and Lafarge Cement Group requirements. In comparison with the usage of exclusively Ukrainian coal, the use of a composite fuel, which includes up to 10 energy-eq % of used tires leads to an increase of the negative environ- mental impact by 8% on aquatic ecotoxicity and 5% on terrestrial ecotoxicity, respectively. But, the negative impact on global warming, aquatic eutrophication and acidification, terres- trial acidification and nutrification, respiratory effect and human toxicity was decreased. The partial substitution of coal by solid alternative fuel TP-1 in equal proportions with used tires reduces the negative environmental impact of fuel combustion in cement kiln compared to the use of coal only and in case of coal with used tires usage. Coal substitution by alterna- tive fuels in all proposed scenarios caused less damage to human health, ecosystem quality and climate change compared to the usage of coal alone. Increase of the part of co-processed alternative fuels led to environmental damage decreases.