Czasopismo Inżynieria i Ochrona Środowiska

ISSN 1505-3695

Kolegium Redakcyjne

Strona czasopisma w trakcie migracji pod NOWYM ADRESEM

UWAGA ! Preferujemy artykuły w języku angielskim.

Drodzy Czytelnicy i Autorzy

Seria wydawnicza "Inżynieria i Ochrona Środowiska" stanowi czasopismo naukowe, w którym są zamieszczane prace naukowe i opracowania techniczne obejmujące szeroko rozumianą inżynierię i ochronę środowiska. Inicjatywa powołania czasopisma powstała w lutym 1997r. w Ustroniu na spotkaniu dziekanów wydziałów politechnik prowadzących kierunki studiów inżynieria środowiska i ochrona środowiska. W 2001r Komitet Inżynierii Środowiska PAN objął swoim patronatem wydawanie naszego czasopisma. 

Mamy nadzieję, że "Inżynieria i Ochrona Środowiska" zyskała już wielu Czytelników. Jak wiadomo jest ona adresowana przede wszystkim do środowisk naukowych, technicznych i przemysłowych, zainteresowanych problematyką publikowanych artykułów. Nie mniej jednak swą ofertę wydawniczą kierujemy zarówno do teoretyków, jak i praktyków, a także do wszystkich osób pasjonujących się inżynierią i ochroną środowiska. Zainteresowanych zapraszamy do współpracy.

 

Tom 2, Numer 2

1. Akumulacja żelaza, manganu, miedzi oraz cynku w roślinach i glebie w warunkach rolniczej utylizacji osadów ściekowych z północno-wschodniej Polski i wybranych aglomeracji miejskich. Cz. 1. Chemiczna charakterystyka osadów ściekowych i gleby
Accumulation of Iron, Manganese, Copper and Zinc in Crops and Soil in the Conditions of Agricultural Utilization of Sewage Sludges Originated from North-Eastern Poland and Big Polish Cities. Part 1. Chemical Properties of Sewage Sludges and Soil
Silvia HANEKLAUS, Hans HARMS, Ewald SCHNUG, Andrzej KLASA, Grzegorz A. NOWAK
Strony: 135-144

W 20-miesięcznym doświadczeniu wazonowym porównywano możliwość akumulacji Fe, Mn, Cu i Zn w glebie oraz działanie na produkcję biomasy roślin osadów ściekowych pobranych z 13 oczyszczalni, w których wydzielono dwie grupy (serie): pochodzące z terenów północno-wschodniej Polski (uznanych za ekologicznie czyste) i dużych aglomeracji miejsko-przemysłowych. Do gleby w wazonach wniesiono jednakowe ilości w przeliczeniu na suchą masę osadów, które odpowiadały 75 t · ha-1, a następnie uprawiano kolejno po sobie: burak liściowy, sałatę, szpinak, rzodkiewkę, cebulę, burak ćwikłowy oraz koper. Zawartość Fe, Mn, Cu i Zn w osadach ściekowych, glebie przed doświadczeniem oraz po zbiorze pierwszej i ostatniej rośliny oznaczono metodą spektrofluorymetrii rentgenowskiej. Badania wykazały, że spośród 13 osadów ściekowych aż 9 zawierało ponadnormatywną (> 2000 mg Zn · kg-1 s.m.) koncentrację cynku (w tym z Katowic, Warszawy i Olsztyna - dwukrotnie), zaś miedzi tylko z Warszawy. Osady z oczyszczalni zlokalizowanych w dużych aglomeracjach miejskich zawierały ok. 2-krotnie więcej żelaza, manganu i cynku, a 3¸7-krotnie miedzi w porównaniu do północno-wschodniej Polski. Wprowadzenie tych odpadów do gleby zwiększyło koncentrację wszystkich badanych mikropierwiastków, a zwłaszcza miedzi i cynku. Po 20 miesiącach badań koncentracja żelaza i manganu w glebie obniżyła się, podczas gdy miedzi i cynku pozostała niemal bez zmian. Działanie osadów ściekowych określone na podstawie globalnej biomasy wyprodukowanej przez rośliny obu badanych serii było zbliżone.

During 20 months lasting pot trial the possibility of some nutrients accumulation (Fe, Mn, Cu and Zn) was studied as well as effects on crops biomass of an application sewage sludges sampled from 13 sewage treatment plants. Sludges effects were investigated in two experimental series: first originated from north-eastern Poland (regarded as ecologically clean) and the second from big Polish cities. The same amount of sewage sludge expressed in dry matter (75 t of DM per ha) was introduced to the soil and the following vegetable crops were grown: chard, spinach, lettuce, small radish, onion, red beet and dill. Concentrations of Fe, Mn, Cu and Zn were determined in sewage sludges, as well in soil before experiment and after harvesting of the first and the last crop using x-ray spectrofluorimeter. Our studies have shown that among 13 sewage sludges 9 showed above standard Zn concentration (> 2000 mgZn · kg-1 DM) including sludges from Katowice, Warsaw and Olsztyn - with twice exceeded standards) but above standard copper concentration only in sludges from Warsaw. Sludges from big Polish cities contained twice more iron, manganese and zinc and 3¸7 times more copper compared to sludges from north-eastern Poland. In the result of introducing these wastes to soils increase of concentration of all studied micronutrients was found, especially copper and zinc. After 20 months of studies content of iron and magnesium in soil decreased whereas copper and zinc remained unchanged. In terms of total biomass production sludges from two experimental series showed the similar effects.

2. Akumulacja żelaza, manganu, miedzi oraz cynku w roślinach i glebie w warunkach rolniczej utylizacji osadów ściekowych z północno-wschodniej Polski i wybranych aglomeracji miejskich. Cz. 2. Akumulacja żelaza i manganu w roślinach
Accumulation of Iron, Manganese, Copper and Zinc in Crops and Soil in the Conditions of Agricultural Utilization of Sewage Sludges Originated from North-Eastern Poland and Big Polish Cities. Part 2. Accumulation of Iron and Manganese in Crops
Silvia HANEKLAUS, Hans HARMS, Ewald SCHNUG, Andrzej KLASA, Grzegorz A. NOWAK
Strony: 145-152

W 20-miesięcznym doświadczeniu wazonowym porównywano pobieranie i akumulację w biomasie roślin żelaza i manganu z osadów ściekowych z 13 oczyszczalni, w których wydzielono dwie grupy (serie): pochodzące z terenów północno-wschodniej Polski (uznanych za ekologicznie czyste) i wybranych aglomeracji miejsko-przemysłowych. Do gleby w wazonach wniesiono jednakowe ilości osadów w przeliczeniu na suchą masę, która odpowiadała 75 t · ha–1, a następnie uprawiano nieprzerwanie kolejno po sobie: burak liściowy, sałatę, szpinak, rzodkiewkę, cebulę, burak ćwikłowy oraz koper. Zawartość Fe i Mn w roślinach oznaczono metodą plazmowej spektrometrii atomowo-emisyjnej (ICP-AES). Badania wykazały, że koncentracja żelaza w roślinach obu badanych grup osadów ściekowych na ogół nie wykazywała znaczących różnic, natomiast manganu była 1,3¸3,5 razy wyższa w serii z dużych aglomeracji miejskich w porównaniu z północno-wschodnią Polską. Akumulacja żelaza w roślinach obu badanych grup osadów ściekowych na ogół nie ulegała większym zmianom z wyjątkiem buraka liściowego, natomiast manganu w serii z dużych aglomeracji miejskich była 1,1¸4,4-krotnie większa niż z północno-wschodniej Polski. W ciągu 20 miesięcy badań najwięcej żelaza akumulowały rośliny na osadach z Olsztyna, Ostródy, Gdańska i Katowic, a manganu odpowiednio z Warszawy, Katowic, Sępopola i Olsztyna.

During 20 months lasting pot trial the possibility of iron and manganese uptake and accumulation in plant tissues was studied under effect of application sewage sludges sampled from 13 sewage treatment plants. Sludges were studied in two experimental series: first originated from north-eastern Poland (regarded as ecologically clean) and the second from big Polish cities. The same amount of sewage sludge expressed in dry matter (75 t of DM per ha) was introduced to the soil and the following vegetable crops were grown: chard, spinach, lettuce, small radish, onion, red beet and dill. Concentrations of Fe and Mn were determined by ICP-AES method. It was found that iron concentration in crops of two experimental series generally was not variable, whereas manganese was 1.3¸3.5 fold higher for series of big Polish cities compared to north-eastern Poland. Generally, total accumulation of iron by crops of two experimental series was not variable apart from Swiss chard as the only exception, while manganese accumulation was 1.1¸4.4 fold more intense for series of big Polish cities than in series of north-eastern Poland. During a whole period of the experiment the highest amount of iron was accumulated in plants grown on sewage sludges from Olsztyn, Ostróda, Gdańsk and Katowice and manganese on sludges originated from Warszawa, Katowice, Sępopol and Olsztyn.

3. Akumulacja żelaza, manganu, miedzi oraz cynku w roślinach i glebie w warunkach rolniczej utylizacji osadów ściekowych z północno-wschodniej Polski i wybranych aglomeracji miejskich. Cz. 3. Akumulacja miedzi i cynku w roślinach
Accumulation of Iron, Manganese, Copper and Zinc in Crops and Soil in the Conditions of Agricultural Utilization of Sewage Sludges Originated from North-Eastern Poland and Big Polish Cities. Part 3. Accumulation of Copper and Zinc in Crops
Silvia HANEKLAUS, Hans HARMS, Ewald SCHNUG, Andrzej KLASA, Grzegorz A. NOWAK
Strony: 153-160

W 20-miesięcznym doświadczeniu wazonowym porównywano pobieranie i akumulację w biomasie roślin miedzi i cynku z osadów ściekowych pobranych z 13 oczyszczalni, w których wydzielono dwie grupy (serie): pochodzące z terenów północno-wschodniej Polski (uznanych za ekologicznie czyste) i wybranych aglomeracji miejsko-przemysłowych. Do gleby w wazonach wniesiono jednakowe ilości osadów w przeliczeniu na suchą masę, która odpowiadała 75 t · ha–1, a następnie uprawiano kolejno nieprzerwanie po sobie: burak liściowy, sałatę, szpinak, rzodkiewkę, cebulę, burak ćwikłowy oraz koper. Zawartość Cu i Zn w roślinach oznaczono metodą plazmowej spektrometrii atomowo-emisyjnej (ICP-AES). Badania wykazały, że zawartość analizowanych pierwiastków w roślinach po zastosowaniu osadów ściekowych w porównaniu do obiektu kontrolnego przeciętnie zwiększyła się odpowiednio o 10¸60% dla miedzi i 60¸140% w przypadku cynku. W porównaniu z serią osadów z północno-wschodniej Polski zarówno koncentracja miedzi, jak i cynku w roślinach serii z dużych aglomeracji miejskich zwiększyła się odpowiednio o 10¸50 i 180¸280%. Akumulacja miedzi w biomasie roślin w serii z dużych aglomeracji miejskich była 1,1¸1,7-krotnie, a cynku 1,6¸2,6-krotnie większa niż w serii z północno-wschodniej Polski. W ciągu 20 miesięcy badań najwięcej miedzi akumulowały rośliny na osadach z Warszawy, Olsztyna i Iławy, a cynku odpowiednio na osadach z Katowic, Warszawy i Gdańska.

During 20 months lasting pot trial the possibility of copper and zinc uptake and their accumulation in plant tissues was studied under effect of application sewage sludges sampled from 13 sewage treatment plants. Sludges were studied in two experimental series: first sampled in north-eastern Poland (regarded as ecologically clean area) and the second from big Polish cities. The same amount of sewage sludge expressed in dry matter (75 t of DM per ha) was introduced to the soil and following vegetable crops were grown: chard, spinach, lettuce, small radish, onion, red beet and dill. Concentrations of Cu and Zn were determined by ICP-AES method. Our studies have shown that content of copper and zinc in crops grown on sludge amended soil compared to the control was increased by 10¸60 and 60¸140%, respectively. Crops grown on sludges sampled in big Polish cities showed higher concentration of copper (by 10¸50%) and zinc (180¸280%) in relation to sludges sampled in north-eastern Poland. Total accumulation of copper in series of sludges from big Polish cities was higher by 110¸170% whereas zinc by 160¸290% compared to series from north-eastern Poland. During 20 months of experiment the highest amount of copper was accumulated by plants grown on sludges from Warszawa, Olsztyn and Iława but the highest concentration of zinc was found in plants grown on sludges from Katowice, Warszawa and Gdańsk.

4. Alternatywne powłoki na pierścienie tłokowe a ochrona środowiska
Unconventional Coatings for Piston Rings and Environment Protection
Janusz JAKÓBIEC, Zbigniew SZWAJKA, Andrzej SKRZYNIOWSKI, Jerzy JASKÓLSKI
Strony: 161-170

Główną technologią mającą na celu polepszenie własności pierścieni tłokowych jest chromowanie galwaniczne. Prowadzone są jednak liczne próby stworzenia technologii, które pozwoliłyby uzyskać lepsze własności użytkowe elementów i byłyby jednocześnie mniej szkodliwe dla środowiska. W artykule omówiono wielowarstwowe powłoki na pierścienie tłokowe, które pozwalają również na polepszenie parametrów silnika.

Chromium electroplating is main technology whose aim is to improve piston ring properties. New technology is being carried out to gain good element properties and simultaneously it can be harmless for environment. In paper multi-layer coatings for piston rings have been discussed. This technology also enables improvement of engine parameters.

5. Eliminacja azotu w procesie skróconej nitryfikacji na przykładzie ścieków koksowniczych
Elimination of Nitrogen in Short Nitrification Process Exemplified on Wastewater from Coke Plant
Marta JANOSZ-RAJCZYK, Ilona KLIMEK, Elżbieta SPERCZYŃSKA
Strony: 171-186

Nitryfikację azotu amonowego obciążającego ścieki koksownicze w stężeniu dochodzącym do 109 mgN- prowadzono w laboratoryjnej instalacji, przy stałej temperaturze z wykorzystaniem bakterii nitryfikacyjnych zasiedlających błonę biologiczną oraz bakterii dodawanych wraz z biopreparatem. Przy obciążeniu objętościowym bioreaktora 174 gN- i obciążeniu hydraulicznym uzyskiwano około 78% usunięcie azotu, bez konieczności stosowania procesu denitryfikacji. Część azotu amonowego do 11% ulegała utlenieniu do azotynów i azotanów, niewielka ilość ulegała przemianie do biomasy, w odpływie pozostawało do 15 mgN- pozostała część była usuwana w procesie skróconej nitryfikacji. Uważa się, że w procesie skróconej nitryfikacji azot amonowy był usuwany do hydroksyloaminy, a następnie do tlenku azotu i/lub podtlenku azotu.

Nitrification of ammonium nitrogen in the wastewater from coke plant at concentration up to 109 mgN- was conducted on laboratory scale in model simulating packed bed reactor. An addition source of bacteria was a biopreparation (mixed bacterial cultures). The process was operated with ammonium volumetric loading 174 gN- and hydraulic loading 0,09 m3/m2 × h. Up to 78% of nitrogen elimination was achieved without any denitrification process. A part of ammonium nitrogen was oxidized to nitrite and biomass of microorganisms. In shorter nitrification process ammonium nitrogen was transferred to hydroksyloamine and then to nitrogen oxide and/or nitrous oxide.

6. Fermentacja metanowa fenolu w układzie dwustopniowym
Methane Fermentation of Pfenol in a Two-Stage Instalation
Marta JANOSZ-RAJCZYK, Stanisław JURKIEWICZ
Strony: 187-196

Badania prowadzono w instalacjach laboratoryjnych pracujących w sposób ciągły. W pierwszej kolejności prowadzono (przy 4-dniowej retencji ścieków w bioreaktorze) aklimatyzację mieszanej populacji bakterii do biodegradacji fenolu w stężeniu 1000 mg/dm3, uzyskując takie produkty końcowe, jak CH4 i CO2. W dwóch instalacjach jednostopniowych fenol był degradowany w 63¸70%, zaś ChZT 49¸62%. Natomiast w instalacji dwustopniowej zarówno fenol, jak i ChZT usuwano w 92%. Odpływ charakteryzował się niskim stężeniem fenolu 76 mg/dm3 i ChZT 161 mg/dm3. Produkcja metanu wynosiła 0,091 dm3/ i była wyraźnie wyższa niż w instalacji jednostopniowej, kiedy to wynosiła 0,048¸0,058

Investigations were carried out in two continuously working laboratory installations. Anaerobic phenol degrading consortia were cultivated by acclimatization of bacteria to be capable to degrading 1000 mg/dm3 of phenol completely to CH4 and CO2. At first in two one-stage installations phenol was degrading in 63¸70% and COD in 49¸62%. And in a two-stage installation phenol and COD were degraded in 92%. After biodegradation in the twostage installation concentration of phenol in effluent was 76 mg/dm but COD 161 mg/dm3. Production of methane was 0.091 dm3/ and was higher than production in the one-stage installation what was 0.048¸0.058

7. Występowanie i oznaczanie aminoarenów w osadach ściekowych Górnego Śląska
Occurrence and Determination of Aminoarenes in Sewage Sludges from the Upper Silesia
Beata JANOSZKA, Krystyna TYRPIEŃ, Danuta BODZEK
Strony: 197-203

Z osadów ściekowych pochodzących z oczyszczalni Górnego Śląska wyodrębniano frakcję aminoarenów technikami chromatografii kolumnowej na tlenku glinu oraz kwasie krzemowym, jak również semipreparatywnej chromatografii cienkowarstwowej na tlenku glinu. Rozdział i identyfikację indywidualnych aminoarenów prowadzono z użyciem TLC oraz HPLC w tych samych warunkach chromatograficznych: RPC18 jako faza stacjonarna oraz acetonitryl-woda (9+1 v/v) jako faza ruchoma. Opierając się na powyższych metodach, stwierdzono obecność w badanych osadach ściekowych trzy- i czteropierścieniowych aminowych pochodnych wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych. Techniką HPLC oznaczono zawartość 2-aminofluorenu i 1-aminopirenu.

Aminoarenes have been isolated from the chosen Upper Silesia sewage sludges. Liquid column chromatography using aluminium oxide and silicic acid as stationary phases as well as semipreparative thin-layer chromatography using aluminium oxide layer were used. The separation NH2-PAHs fraction and the identification of individual compounds were performed by TLC and HPLC using in both techniques the same chromatographic system: RP-C18 stationary phase and acetonitrile-water (9+1, v/v) as mobile phase. The investigated sewage sludges have contained three and four rings amino derivatives of polycyclic aromatic hydrocarbons. Quantitative measurements of 2-aminofluorene and 1-aminopyrene by means of HPLC technique were performed.

8. Oczyszczanie wód powierzchniowych w procesie mikrofiltracji oraz w procesie zintegrowanym: adsorpcji na węglu aktywnym - mikrofiltracji
Treatment of Surface - Water in the Microfiltration Process and in the Integrated Process: Adsorption on Active Carbon - Microfiltration
Krystyna KONIECZNY, Grzegorz KLOMFAS
Strony: 205-220

Przedstawiono wyniki badań oczyszczania wód powierzchniowych za pomocą mikrofiltracyjnych membran ceramicznych oraz membran w połączeniu z granulowanym węglem aktywnym w procesie hybrydowym. Badania były prowadzone dla wody o zwiększonej zawartości substancji organicznych, przygotowanej na bazie wody z ujęcia w Strumieniu. Określono efektywność procesu mikrofiltracji i procesu hybrydowego oraz analizowano skuteczność procesu filtracji za pomocą badań fizykochemicznych, mikrobiologicznych i hydrobiologicznych. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, iż proces hybrydowy jest skuteczniejszy od procesu mikrofiltracji i z powodzeniem nadaje się do uzdatniania wód powierzchniowych do celów pitnych.

The work presents the results involving the treatment of surface waters using microfiltration ceramic membranes as well as membranes integrated with granular active carbon in the hybrid process. The investigation studies were carried out for the water having increased content of organic substances, taken from the water intake in Strumień. The effectiveness of the microfiltration process and of the hybrid process was determined, and the efficiency of the filtration process was analyzed using the physicochemical, microbiological and hydrobiological testing methods. It has been found basing on the obtained results that the hybrid process is more effective than the microfiltration process, and it can be successfully applied in the processes of surface water treatment for drinking purposes.

9. Adsorpcyjne oczyszczanie wody z fenolu za pomocą węgli aktywnych
Phenol Removal from Water by Activated Carbons Using
Zygmunt DĘBOWSKI, Joanna LACH, Artur KOSAKIEWICZ
Strony: 221-228

Przeprowadzono badania nad usuwaniem z wody fenolu za pomocą czterech węgli aktywnych: WD-extra, AG-5, F-300 i ROW 08, pochodzenia krajowego i zagranicznego. W wyniku pomiarów statycznych wyznaczono izotermy adsorpcji dla różnych wartości pH wody. Pomiary dynamiczne posłużyły do określenia czasu ochronnego działania węgla i chłonności dynamicznej przy różnych wartościach pH i stężenia początkowego. W wyniku badań stwierdzono, że najlepsze własności sorpcyjne w stosunku do fenolu posiada węgiel F-300. Najniższe rezultaty otrzymano na węglu AG-5. Zaobserwowano istotny wpływ pH na wyniki sorpcji, przy czym najkorzystniejsze warunki występują, gdy odczyn roztworu jest obojętny.

Investigations on phenol removal from water by using four types of the activated carbons WD-extra, AG-5, F-300 and ROW 08 were made. As the result of the statical measurements the adsorption isotherm were determined for different values of water pH. The dynamic measurements were used to determine the protective time of carbon effect and the dynamic absorptiveness for different pH values and different initial concentration. It was observed that the best sorption properties to phenol has the carbon F-300. In the case of carbon AG-5 the lowest results were obtained. It was observed the essential pH influence on the sorption results and the best conditions of the process were in neutral water.

10. Zawartość Cd, Zn, Pb, Cu i Ni w glebach regionu częstochowskiego
The Contents of Cd, Zn, Pb, Cu and Ni in the Soils of Czestochowa Region
Alina MACIEJEWSKA, Ewa OCIEPA
Strony: 229-237

Zawartość metali ciężkich w glebach jest istotnym kryterium oceny ich stanu ekologicznego. W pracy dokonano oceny stopnia akumulacji metali ciężkich w glebach regionu częstochowskiego na podstawie wyników badań przedstawionych w [1]. Zawartość Cd, Zn, Pb, Cu i Ni w glebach badanego obszaru pokazano na tle danych dla obszaru kraju oraz porównano z zawartością tych metali w glebach obszaru górnośląskiego. Średnia zawartość kadmu, cynku, ołowiu i niklu w glebach regionu częstochowskiego jest wyższa niż średnia ilość tych pierwiastków w glebach Polski. Najpoważniejszym zagrożeniem dla produkcji rolnej badanego regionu jest kadm z uwagi na fakt, iż ok. 45% wszystkich użytków rolnych stanowią gleby o podwyższonej jego zawartości (Io) i około 9% powierzchni zajmują gleby o wyższych stopnia skażenia. Z uwagi na wyjątkową toksyczność kadmu dla organizmów żywych oraz możliwość przemieszczania się w łańcuchu troficznym gleba roślina-zwierzę-człowiek zachodzi konieczność szczegółowych badań gleb i produktów rolnych w celu dokładnego zlokalizowania zasięgu obszarów skażonych i wprowadzenie ewentualnych ograniczeń w produkcji rolnej.

The contents of heavy metals in soils is a significant criterion for estimation of their ecological condition. In this report the evaluation of heavy metals’ accumulation degree in the soil of Czestochowa region was carried out, using the results of the tests that are presented in [1]. The contents of cadmium (Cd), zinc (Zn), lead (Pb), copper (Cu) and nickel (Ni) in the soil from the tested area were shown against the background data characteristic for the area of the country. Also, there were made comparisons with the amounts of these metals in the soils of Upper-Silesian region. The average amounts of cadmium, zinc, lead and nickel in the soil of Czestochowa region are higher than average amounts of these elements in other Polish soils. The greatest threat for farming production in the tested region is cadmium, because approximately 45% of all farming areas are the soils with the increased amount of this element (I) and about 9% of the area are the soils with a higher degree of pollution. Due to exceptional toxicity of cadmium for living organisms and the possibility of its moving within trophic chain plant-animal-man, it is necessary to make some detailed studies on the soil and farming products in order to place the exact range of polluted areas and introduce limits for farming production in case of need.

11. Badania nad usuwaniem żelaza i manganu z wody
Investigations on Iron and Manganese Removal from Water
Zygmunt DĘBOWSKI, Ewa OKONIEWSKA, Beata CABAN-PABIAN
Strony: 239-244

Przedstawiono wyniki badań oczyszczania wody z jonów Fe i Mn na złożach piaskowym i węglowym. Węgiel aktywny był impregnowany roztworem KMnO4 o stężeniu 64 g/dm3. Na podstawie przeprowadzonych badań można stwierdzić, że żelazo jest usuwane całkowicie na złożu piaskowym. Proces usuwania Mn z wody jest złożony i zależy zarówno od jego stężenia w wodzie, prędkości filtracji, jak i od sposobu impregnacji węgla aktywnego.

In the present article the results of water purification from Fe and Mn ions, based on sand and carbon layers, has been presented. The activated carbon was impregnated with KMnO4 solution of 64 g/dm3 concentration. The conclusion from the conducted experiments is that Fe can be removed completely on the sand layer. The process of Mn removing is complex and depends on its concentration in water, filtration speed and - especially - on a method of active carbon impregnation.