Czasopismo Inżynieria i Ochrona Środowiska

ISSN 1505-3695

Kolegium Redakcyjne

Strona czasopisma w trakcie migracji pod NOWYM ADRESEM

UWAGA ! Preferujemy artykuły w języku angielskim.

Drodzy Czytelnicy i Autorzy

Seria wydawnicza "Inżynieria i Ochrona Środowiska" stanowi czasopismo naukowe, w którym są zamieszczane prace naukowe i opracowania techniczne obejmujące szeroko rozumianą inżynierię i ochronę środowiska. Inicjatywa powołania czasopisma powstała w lutym 1997r. w Ustroniu na spotkaniu dziekanów wydziałów politechnik prowadzących kierunki studiów inżynieria środowiska i ochrona środowiska. W 2001r Komitet Inżynierii Środowiska PAN objął swoim patronatem wydawanie naszego czasopisma. 

Mamy nadzieję, że "Inżynieria i Ochrona Środowiska" zyskała już wielu Czytelników. Jak wiadomo jest ona adresowana przede wszystkim do środowisk naukowych, technicznych i przemysłowych, zainteresowanych problematyką publikowanych artykułów. Nie mniej jednak swą ofertę wydawniczą kierujemy zarówno do teoretyków, jak i praktyków, a także do wszystkich osób pasjonujących się inżynierią i ochroną środowiska. Zainteresowanych zapraszamy do współpracy.

 

Tom 5, Numer 2

1. Analiza izoterm adsorpcji pary wodnej na węglu aktywnym
Analysis of Water Vapour Isotherms on Active Carbons
Leszek CZEPIRSKI, Ewa KOMOROWSKA-CZEPIRSKA, Małgorzata RUMIAN
Strony: 107-115

Fizyczna adsorpcja gazów i par jest techniką szeroko stosowaną w charakteryzowaniu porowatości ciał stałych. Para wodna z uwagi na swoje właściwości oraz łatwość wykorzystania w eksperymencie ma duże potencjalne znaczenie jako adsorbat. W zastosowaniu do węgla aktywnego pozwala np. na określanie ilości pierwotnych i wtórnych centrów adsorpcyjnych jako miary oddziaływań dyspersyjnych pomiędzy kompleksami tlenowymi na powierzchni adsorbentu a adsorbowanymi cząsteczkami. W pracy przeanalizowano różne sposoby opisu izoterm adsorpcji pary wodnej na adsorbentach węglowych i przeprowadzono ich weryfikację z danymi doświadczalnymi dla różnych typów węgla aktywnego. Zastosowane do analizy izoterm adsorpcji pary wodnej na węglu aktywnym równania Dubinina i Sierpińskiego oraz modyfikacja wprowadzona przez Bartona w ograniczonym stopniu pozwalają charakteryzować układ adsorbent węglowy-para wodna. Najbardziej przydatne okazuje się równanie Talu-Meuniera, dające możliwość opisu izoterm w całym badanym zakresie ciśnień względnych.

Physical adsorption of gases and vapours is the most widely used technique to characterize the porous structure of solids. Water vapour, due to the easier experimental and the characteristics of molecule itself, has a great potential use as an adsorptive. The adsorption of water vapour by carbonaceous adsorbets is higly specific, being dependent on surface chemistry and porous structure. Most of the studies on the adsorption of water by microporous carbons remark the main role of surface groups. Depending on the amount of these groups, water adsorption in carbons starts at lower or higher relative pressures. Another studies indicate that the adsorption of water occurs via formation of clusters on oxygenated sites, which emphasise the predominant role that the surface groups have on the water adsorption mechanism. Although several theories have been proposed to describe the adsorption isotherm of water on active carbon, but none of them could satisfactorily be used for all types of active carbon and in different ranges of relative pressure. The adsorption of water vapour on microporous carbons, derived from the carbonization and activation of hard coal and next oxidized in liquid and gaseous phase, has been studied. The adsorption characteristics of water vapour on the active carbons were investigated at 298 K over the relative pressure range up to 0.95 in a static volumetric apparatus of adsorption microburettes type. Experimental adsorption isotherms are of the type V according to the IUPAC classification with the inflection point characteristic for formation of clusters via H-bonding. The equations of adsorption of water vapour by active carbon proposed by Dubinin and Serpinski (DS-2 and DS3), Barton et al., as well as Talu and Meunier were analysed in this study. Dubinin-Serpinski and Barton approach is not thermodynamically consistent at low relative pressures and the application of it has been successful in limited range for only certain systems. Talu-Meunier three parameter (Henry’s constant, saturation capacity, and reaction constant for cluster formation in micropores) model seems to be the most applicable to analysis of mechanism of water adsorption in porous carbons.

2. Tekstura i zdolności rozdzielcze węglowych sit molekularnych
Structure and Separation Abilities of Carbon Molecular Sieves
Mieczysław BAŁYS, Bronisław BUCZEK, Janusz ZIĘTKIEWICZ
Strony: 117-123

Zaprezentowano rezultaty badań przeprowadzonych dla pięciu wybranych węglowych sit molekularnych, produkowanych na skalę przemysłową (BF-H2, D55/2, F30/470 A, Takeda 5A i MSC 5A) pod kątem produkcji gazu wzbogaconego w metan w równowagowym procesie PSA (pressure swing adsorption). Mikro- i mezoporowatą strukturę tych sit określono z niskotemperaturowych izoterm adsorpcji azotu. Parametry struktury wyliczono z równania Dubinina-Raduszkiewicza, a rozkłady objętości mikroporów w funkcji ich wymiarów wyznaczono w oparciu o for-malizm Horvatha-Kawazoe. Przydatność do wzbogacania w metan gazów zaazotowanych badano w teście symulującym podstawowe etapy procesu PSA. Wykazano zależność pomiędzy adsorpcją metanu z mieszaniny i parametrami charakteryzującymi teksturę tych adsorbentów.

The paper aims to present the results of the studies on five carbon molecular sieves, manufactured on an industrial scale (D55/2, BF-H2, Takeda 5A, F30/470A, MSC-5A), with respect to their applicability in the enrichment of methane containing gases in the equilibrium PSA (pressure swing adsorption) process. Mesopore and micropore structures of carbon molecular sieves were determined using nitrogen adsorption/desorption isotherms measured at liquid nitrogen temperature. Parameters of the Dubinin-Radushkevich equation were calculated, as was the micropore size distribution by the Horvath-Kawazoe method. The usability of the carbon molecular sieves in enrichment of the methane containing gaseous mixtures was evaluated in the test that simulate the basic stage of the PSA process. Test consisted of the following steps: a) degassing column with adsorbent under vacuum; b) pressurisation with feed (nitrogen/methane mixture with 50% vol. of methane) to maximum pressure (2, 3, 4 bar); c) cocurrent desorption from maximum pressure to vacuum (0.05 bar). During that step methane concentration in outflowing gas was analysed. For all adsorbents, in test conditions, maximum enrichment in methane was above 80% independently on starting desorption pressure. Shape of desorption curves in all cases indicates that at the beginning of the process nitrogen is mainly desorbed and a product with a high concentration of methane is obtained as a vacuum is created. Range of pressures in which the product with a high concentration of methane is recovered depends mainly on starting pressure and on the type of carbonaceous adsorbent. The relationship between adsorption of methane from gas mixture and texture parameters characterizing the adsorbents was found. The highest separation property was observed for adsorbents with lowest dominant pore width and narrow pore size distribution.

3. Adsorpcja chloro- i nitrofenoli z roztworów wodnych na sferycznych węglach aktywnych
Adsorption of Chloro- and Nitrophenols from Aqueous Solutions on Spherical Activated Carbons
Ewa LORENC-GRABOWSKA, Grażyna GRYGLEWICZ
Strony: 125-136

Zbadano przydatność sferycznych węgli aktywnych (SWA) do usuwania 2-chlorofenolu (OCF), 4-chlorofenolu (PCF) i 4-nitrofenolu (PNF) z roztworów wodnych. Materiałem wyjściowym do preparatyki węgli SWA były aglomeraty węglowe o kształcie kulistym z procesu aglomeracji rozdrobnionego węgla gazowo-koksowego z olejami roślinnymi. Właściwości adsorpcyjne sferycznych węgli aktywnych (AGL3, AGL4) względem wybranych pochodnych fenolu porównano z właściwościami granulowanego węgla aktywnego WD-extra, stosowanego w technologii oczyszczania wody. Wyznaczono izotermy adsorpcji i zinterpretowano je na podstawie równań Langmuira i Freundlicha. Proces adsorpcji PCF i PNF na sferycznych węglach aktywnych i węglu WD-extra, w zakresie stężeń równowagowych do 80 mg/dm3 , dobrze opisuje równanie Langmuira. W zakresie wyższych stężeń równowagowych stwierdzono odmienny mechanizm adsorpcji 2-chlorofenolu na badanych węglach aktywnych w porównaniu z 4-chlorofenolem i 4-nitrofenolem. Adsorpcja OCF przebiegała zgodnie z modelem Langmuira jedynie w zakresie niskich stężeń równowagowych, do 25 mg/dm3 dla SWA i do 60 mg/dm3 dla węgla WD-extra. Ze względu na wysoką wartość pH wyciągu wodnego węgla WD-extra (9,78), znacznie przekraczającą pKa 4-nitrofenolu (7,15), proces adsorpcji PNF na tym węglu prowadzono, korygując pH roztworu i utrzymując na poziomie 6,3÷6,4. Wartość pH wyciągu wodnego sferycznych węgli aktywnych w porównaniu z węglem WD-extra była znacznie niższa i mieściła się w zakresie 7,06÷7,21, co ma związek z blisko 4-krotnie niższą zawartością substancji mineralnej w węglach SWA. Stwierdzono, że w warunkach stosowanych w pracy sferyczny węgiel aktywny AGL3 odznaczał się porównywalną do węgla aktywnego WD-extra skutecznością w usuwaniu OCF i PNF.

The feasibility of spherical activated carbons (SACs) in removing 2-chlorophenol (OCP), 4-chlorophenol (PCP) and 4-nitrophenol (PNP) from aqueous solutions was estimated. Coal agglomerate granules of spherical shape obtained from agglomeration process of finely powdered gas-coking coal with vegetable oils were used as an initial material for the preparation of spherical activated carbons. Coal agglomerates were subjected to carbonization and subsequently, activation with steam at 850oC in a rotary kiln. The adsorptive properties of spherical activated carbons (AGL3, AGL4) in terms of phenolic compounds were compared with those of commercial activated carbon (WD-extra). WD-extra carbon in comparison to the SACs showed much better developed porous structure, i.e., nearly twice higher surface area SBET and a higher pore volume. The adsorption of chloro- and nitrophenols was studied under static conditions. The adsorption isotherms were determined and interpreted on the base of Langmuir and Freundlich equations. The adsorption of PCP and PNP on spherical activated carbons and WD-extra carbon fits very well the Langmuir equation in a wide range of equilibrium concentration of solutions, up to 80 mg/dm3. The correlation coefficient was in the range of 0.980÷0.998. At high concentrations of the solute the adsorption behavior of OCP was found to be different in comparison to PCP and PNP. The adsorption of OCP obeys the Langmuir equation only at low equilibrium concentration for SACs, up to around 25 mg/dm3, and at a higher concentration up to around 60 mg/dm3 for WD-extra. It was observed a reciprocal relationship between the solution pH, the pKa of the phenolic compound, the porous structure of the adsorbent and the sorption capacity of the activated carbon studied. Due to a high pH of the WD-extra slurry (9.78) which exceeds the value of pKa of PNP (7.15), the adsorption of PNP was carried out with the pH control during the process to maintain the pH on the level of 6.3÷6.4. The adsorption of phenolic compounds on the SACs did not require the control of solution pH. The pH of the SACs slurry was a marked lower compared with WD-extra carbon and ranged between 7.06÷7.21 as a consequence nearly 4 fold lower ash content of the SACs obtained. It was found that in the adsorption process conditions used in this work, the AGL3 carbon showed a comparable effectiveness in removing OCP and PNP from aqueous solutions to the commercial activated carbon studied.

4. Wpływ obecności anionów siarczanowych i chlorkowych na sorpcję anionu chromianowego
Influence of Sulphate and Chloride Anions Presence on Sorption Magnitude of Chromium Cr(VI)
Joanna LACH
Strony: 137-148

Przedstawione wyniki badań dotyczą wykorzystania do sorpcji anionów chromianowych dwóch węgli aktywnych, używanych do uzdatniania wody, tj. WD-extra i WG-12. Analiza dotyczyła porównania tych węgli oraz oceny wpływu innych, konkurencyjnych domieszek znajdujących się zazwyczaj w wodzie pitnej. Chrom sześciowartościowy w wodzie pitnej (pH = 6,5÷9,5) występuje w przeważającej ilości w postaci przebadano więc wpływ anionów chlorkowych i siarczanowych. Aniony te stoją w szeregu selektywności dalej niż anion chromianowy, ale dysproporcja w stężeniach występująca między tymi domieszkami a Cr(VI) zakłóciła przebieg sorpcji tego anionu. Zarówno obecność jonów chlorkowych, jak i siarczanowych oraz obydwu tych domieszek jednocześnie powodowała zmniejszenie pojemności sorpcyjnych obydwu węgli względem anionu chromianowego. Obecność jonów chlorkowych w mniejszym stopniu obniżała pojemności sorpcyjne niż jonów siarczanowych. W przypadku największych badanych stężeń i wynoszących po 200 mg/dm3 oraz stężenia Cr(VI) 1 mgCr/dm3 zmniejszenie pojemności sorpcyjnej wynosiło kilkanaście procent w stosunku do sorpcji z roztworu zawierającego jedynie Cr(VI). Jednoczesna obecności wszystkich badanych jonów 200 mg/dm3, 200 mg/dm3 i Cr 1 mg/dm3) spowodowała obniżenie pojemności sorpcyjnej o 17% na węglu WD-extra i 14% na węglu WG-12. Jednak w każdym przypadku pojemności sorpcyjne na węglu WD-extra były wyższe niż na węglu WG-12. Mniejsze stężenia anionów chlorkowych i siarczanowych wpływały w niewielkim stopniu na proces sorpcji anionu chromianowego. Badania dotyczyły również sorpcji statycznej z wody naturalnej zanieczyszczonej związkami chromu. W wodzie tej oprócz chromu (VI) o stężeniu 0,015 mg/dm3 badano aniony chlorkowe, siarczanowe oraz kationy magnezowy i wapniowy. Stosując dawkę węgla WD-extra 1 g/dm3 wody, uzyskano stężenia chromu poniżej 0,003 mg/dm3. W wyniku sorpcji została obniżona zawartość siarczanów z 46 do 18 mg/dm3, magnezu z 1,96 do 1,83 mg/dm3. Stężenie jonów chlorkowych w związku z wykorzystaniem do płukania węgla aktywnego HCl wzrosło z 24 do 32 mg/dm3. Nie zaobserwowano zmian w stężeniu kationów Ca2+ w wodzie.

The results of investigations concern on the use two activated carbons WD-extra and WG-12, that are used to water purification from chromate anions. Analysis referred comparison of these carbons and estimation of influence of other, competitive admixtures being found usually in drinkable water. Hexavalent chromium in drinkable water (pH = = 6.5÷9.5) occurs in superior quantities in form of so the influence of chloride and sulphate anions was examined. These anions stand in selective row further than chromate anion, but disproportion in concentrations occurring between these admixtures and Cr(VI) disturbed sorption course of this ion. Presence of both chloride and sulphate ions as well as both admixtures simultaneously caused decreasing of sorption capacity of both examined carbons in relation to chromium. Presence of chloride ions decreased sorption capacity in less degree than of sulphate ions. In the case of highest examined concentrations of and equal 200 mg/dm3 and concentration Cr(VI) at the level of 1 mg Cr/dm3 decreasing of sorption capacity was equal over a dozen percent comparing with sorption from solution contained only Cr(VI). Simultaneous presence of all examined ions and 200 mg/dm3) caused the decrease of sorption capacity by 17% on carbon WD extra and 14% on carbon WG-12. However, in every case, the sorption capacities on carbon WD-extra were higher than on carbon WG-12. Less concentrations of chloride and sulphate anions influenced to a less degree on process of chromium anion sorption. The experiments related to statical sorption from natural waters polluted of chromium compounds were carried out. In this water, except chromium (VI) at concentration of 0.015 mg/dm3, the chloride, sulphate, magnesium and calcium ions were determined. Using the dose of carbon WD-extra 1 g/dm3, concentrations of chromium below 0.003 mg/dm were obtained. In result of sorption the content of sulphate decreased from 46 to 18 mg/dm3, magnesium from 1.96 to 1.83 mg/dm3. The changes in concentration of Ca2+ ions in water were not observed.

5. Osady ściekowe jako prekursory adsorbentów
Sewage Sludge as Adsorbents Precursors
Sławomir STELMACH, Aleksander SOBOLEWSKI
Strony: 149-168

Dokonano przeglądu prac badawczych prezentowanych w literaturze, dotyczących otrzymywania z osadów ściekowych adsorbentów, mogących znaleźć zastosowanie w technologiach ochrony środowiska, zarówno w oczyszczaniu gazów odlotowych, jak i ścieków. Z zaprezentowanych prac wynika, iż adsorbenty o najlepszych właściwościach w zakresie rozwinięcia struktury porowatej można otrzymać z osadów ściekowych w wyniku ich aktywacji chemicznej. Prosta karbonizacja połączona z ewentualną aktywacją czynnikiem zgazowującym nie pozwala z reguły na otrzymanie z osadów ściekowych adsorbentów o zadowalających właściwościach. Jednak znaczna liczba operacji technicznych koniecznych do wykonania aktywacji chemicznej pozwala sądzić, że przy ewentualnym komercyjnym otrzymywaniu adsorbentów z osadów ściekowych atrakcyjniejsza pod względem ekonomicznym okaże się właśnie prosta karbonizacja osadów przy zoptymalizowanych warunkach procesowych, pozwalających na wytworzenie maksymalnej, możliwej do uzyskania, powierzchni właściwej. Zagadnienie to było przedmiotem badań wykonanych przez autorów, a ich wyniki zaprezentowano w drugiej części publikacji.

Publication presents the review of research works published in literature, relating to obtaining of adsorbents from sewage sludge. These adsorbents are able to find use in different environment protection technologies, both in off-gases and wastewater cleaning. From presented results one could clearly find, that best adsorbents, according to development of porous structure, can be obtained from sewage sludge as a result of their chemical activation. The simple direct carbonisation joint with possible physical activation does not permit as a rule on adsorbents of satisfactory properties from sewage sludge. However, large number of technical operations necessary for chemical activation permits to judge, that at possible commercial adsorbents from sewage sludge production, more attractive in respect of process economics will be direct carbonisation of sludge at optimized conditions, permitting on producing of adsorbents with maximum possible surface area. This problem was the object of investigations executed by authors. Experimental studies of porous structure changes during sewage sludge pyrolysis in different process condition have been carried out. Two kinds of sewage sludge have been chosen for this experiments - sewage sludge from municipal wastewater treatment plant „Śródmieście” located in Zabrze (Poland) and industrial sewage sludge from cokemaking wastewater treatment plant situated at Coking Plant „Przyjaźń” (Poland). These sewage sludge before pyrolysis were subjected granulation process accompanied with hot air stream drying. Pyrolysis of granulated and dried 1 kg sewage sludge samples has been performed in fixed bed in nitrogen atmosphere. The influence of various process condition on surface area of chars from sewage sludge has been tested - temperature of furnace was varied from 430 to 730ºC and time of sewage sludge processing was equal 30, 60 and 90 minutes. Chars from sewage sludge are characterized by large mechanical strength and surface area - estimated from nitrogen adsorption isotherms - up to 40 m2/g in the case of municipal sewage sludge and near 110 m2/g for industrial sludge.

6. Perspektywy zwiększenia efektywności kondycjonowania osadów ściekowych poprzez zastosowanie pola elektromagnetycznego
Prospects of the Efficiency Increase of Sewage Sludges Conditioned with Electromagnetic Field
January B. BIEŃ, Tomasz KAMIZELA
Strony: 169-176

Badania nad kondycjonowaniem osadów ściekowych z zastosowaniem energii pola elektro- magnetycznego mają na celu określenie możliwości zwiększenia efektu odwadniania. Przedstawione badania łączą chemiczne preparowanie uwodnionych osadów ściekowych polielektrolitami z wpływem energii pola elektromagnetycznego. Artykuł zawiera krótki opis łączonej techniki wstępnego preparowania osadów, opartej na odpowiednim zastosowaniu czynnika fizycznego oraz chemicznego. Osady preparowano, oddziaływając stałym polem elektromagnetycznym o indukcji magnetycznej wynoszącej: 0,01; 0,02; 0,03 oraz 0,04 T, a następnie polielektrolitami. Czas ekspozycji pola elektromagnetycznego wynosił: 20, 40, 60 i 80 sekund. W procesie chemicznego kondycjonowania osadów ściekowych stosowano optymalne dawki polielektrolitów Floerger C-22 oraz Praestol 853 BC, ustalone na podstawie testu CSK. Kondycjonowane osady odwadniano w procesie filtracji próżniowej. Wyznaczono podstawowe parametry charakterystyczne dla tego procesu: opór filtracji, uwodnienie końcowe oraz potencjał elektrokinetyczny z. Przeprowadzone eksperymenty potwierdziły korzystne zmiany parametrów osadów kondycjonowanych polem elektromagnetycznym, wyznaczając jednocześnie kierunek dalszych badań w celu poprawy skuteczności oddziaływania omawianego czynnika fizycznego.

In the paper the possibility of the electromagnetic field application as effective agent of water removing from sludges was presented. Author’s aim is elaboration a new, unconventional method of preliminary sewage sludges preparation before their dewatering. This physical method, which is worked out will improve the sewage sludge characteristic, that means effectiveness of dewatering will be better. It is possible that sludge final hydration will be reduced and separation effect of free, porous and capillary water from solid sludge phase will be better. The paper includes the short description of combined technique of the preliminary sludges preparation based on the suitable physical and chemical agent application. Sludges were prepared with the permanent electromagnetic field of magnetic induction equal 0.01; 0.02; 0.03 and 0.04 T and then with polyelectrolytes. The action time of electromagnetic field was 20; 40; 60 and 80 seconds. In the sewage sludges chemical conditioning process the optimal doses of polyelectrolytes Floerger C-22 and Praestol 853BC was determined on the base of capillary suction time. Conditioned sludges were dewatered in the filtration process. The main characteristic parameters of this process were determined: resistivity, final hydration and zetapotential. For the magnetic induction equal 0.04 T the obtained values of evaluated sludge parameters characterized by variability in the used exposition times. The other values of applied induction i.e. 0.03; 0.02; 0.01 T did not cause so clear changes. In conclusion, it is possible to say that in this presented combined physico-chemical method of sludge conditioning the electromagnetic field is important only for the induction value equal 0.04 T. In the other cases it is possible that changes of parameters values could be the result of electromagnetic field energy action as well as floculant. Authors propose also leading the tests with electromagnetic field for sludge conditioned both polyelectrolytes doses. Also very important is proper selection of polyelectrolytes kind considering the possibility of effective cooperation with electromagnetic field. More exact characteristic of applied in the tests flocculants will permit the optimization of the discussed conditioning method, undertaking its effectiveness. It is very important to take into consideration the kind of prepared sludge and its parameters and properties for wider recognition of electromagnetic field action in the system of sludge - polymer. The experiments revealed the beneficial changes of sludges parameters conditioned with electromagnetic field, so the further direction of investigation will be defined to improve the efficiency of discussing physical agent.

7. Występowanie mikroflory denitryfikacyjnej w przydomowej oczyszczalni ścieków
Denitrification Microflora in the Individual Wastewater Treatment Plants
Daniela GWIAZDOWSKA, Krystyna TROJANOWSKA, Ryszard BŁAŻEJEWSKI
Strony: 177-187

Niniejsza praca dotyczy przebiegu procesu usuwania związków azotowych ze ścieków w przydomowej oczyszczalni. Praca zawiera charakterystykę chemiczną i mikrobiologiczną ścieków pochodzących z indywidualnej oczyszczalni mieszczącej się na terenie Akademii Rolniczej w Poznaniu. Analiza chemiczna wykazała, że skuteczność usuwania zanieczyszczeń była wysoka i wynosiła dla BZT5 powyżej 94%. Zawartość związków azotowych, obecnych w wodach ściekowych, po przejściu przez drenaż rozsączający mieściła się w normach określonych Rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska z 1991 r. Wyjątek stanowił azot amonowy, którego ilość, w połowie badanych prób, przekroczyła znacznie dopuszczalne wartości. Analiza mikrobiologiczna ścieków wykazała obecność zróżnicowanej pod względem morfologicznym mikroflory. Na podstawie testów chemicznych, wykazujących zdolność do redukcji azotanów, wyizolowano grupę drobnoustrojów zdolnych do denitryfikacji. Wśród bakterii denitryfikacyjnych dominowały Gram-ujemne pałeczki i Gram-dodatnie laseczki. Z analizy chemicznej, jak i mikrobiologicznej wynika, że w badanym systemie oczyszczania ścieków, zarówno proces nitryfikacji, jak i denitryfikacji nie przebiegał właściwie. Wzrost pH oczyszczonych ścieków, choć nieznaczny, i podwyższona zawartość azotu amonowego w części prób wskazują, że prawdopodobnie miała również miejsce asymilacja azotanów, proces przeciwstawny do denitryfikacji. Można przypuszczać, że denitryfikacja była hamowana brakiem źródła węgla organicznego, koniecznego do wzrostu denitryfikantów. Wskazuje na to korelacja pomiędzy liczbą bakterii w ściekach a ładunkiem zanieczyszczeń. Szczególnie wyraźnie tego rodzaju zależność była widoczna w odniesieniu do denitryfikatorów. Im większa zawartość związków organicznych (wyższe BZT5), tym liczba denitryfikatorów była wyższa.

Recently observed increase of ground water pollution with nitrates creates a need for efficient methods of water protection. This situation is caused by increased amount of sewage directly drained into the soil without proper cleaning. The only biological process in which binding nitrogen is transformed to molecular form is denitrification. The main objective of the presently reported research was chemical and microbiological characteristics of wastewater purification process taking place in Agricultural University of Poznań. The chemical analysis revealed a high efficiency of the tested home sewage cleaning system. After the cleaning process the amounts of assessed compounds were within the range of relevant norms. The only exception was ammonium nitrogen which in few cases reached the level higher than those specified in norms. The objective for the microbiological analysis was to isolate microorganisms taking part in process of sewage cleaning with special reference to denitryfying bacteria. The conducted microscopic identification and appropriate chemical tests showed that Gram negative rods and Gram positive bacilli composed a dominant group among denitryfying bacteria. A frequent presence of Gram positive rods and cocci was also observed. It is commonly accepted that the denitrification and microorganisms involved in this process depend on amount of available organic carbon. Results obtained from the performed experiments confirmed the correlation between the number of bacteria and amount of organic compounds contained in sewage.